Ağustos

Tarihte Bugün - 1 Ağustos

Tarihte Bugün - 1 Ağustos

  Genç İsmet geleceğine koşuyor Askeri Rüştiye’yi bitiren İsmet, Sivas’ta Askeri İdadi (lise) olmadığı için sivil liseye kaydolmuştu. Ancak iki yıl sonra, 31 Temmuz 1897’de buradan ayrılarak İstanbul Halıcıoğlu’ndaki Mühendishane-i Berri-i Hümayun adlı Topçu Okulu’nun 3. sınıfına nakil oldu. Mühendishane’nin yüksek kısmının ilk sınıfını birincilikle geçtiğinden, İzmir’deki dayısına bu başarısını, “Geleceğimle benim aramda bir engel ve bir perde oluşturan yıllardan birini çiğneyip geçtim,” diye bildirmiştir.

Tarihte Bugün - 2 Ağustos

Tarihte Bugün - 2 Ağustos

Amerikalı pilotlara madalya 1931 Temmuz’unda Russell N. Boardman ve John L. Polando adında iki Amerikalı sivil havacı, uzun uçuş rekoru kırmak amacıyla New York’ta başladıkları uçuşu, 8.065 kilometreyi 49 saat 8 dakikada aşarak İstanbul’da tamamladı. Yeni Dünya ile Yakın Doğu arasında ilk kez doğrudan bir hava köprüsü kuran bu olay, hem dünyada hem de Türkiye’de büyük yankı uyandırdı. Amerikalı pilotlar, Atlas Okyanusu’nu aştıktan sonra İrlanda, Londra, Paris, Münih, Salzburg ve Belgrad üzerinden İstanbul’a vardılar. Pilotları Yeşilköy Havaalanı’nda İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Muhiddin Bey (Üstündağ), ABD’nin Türkiye büyükelçisi, Türk havacılar, basın mensupları ve kalabalık bir halk topluluğu karşıladı. Basın mensuplarının, “Uçuş rekoru için neden İstanbul’u seçtiniz?” sorusunu Amerikalı pilotlar, “Türkiye’de çok yeni ve iyi şeyler yapıldığını işittik. Bunları yerinde görmeye ve selamlamaya geldik,” şeklinde yanıtladılar. Mustafa Kemal Paşa, Amerikalı pilotları 1 Ağustos 1931 günü Yalova’da kabul etti. Amerikan büyükelçisi tarafından takdim edilen havacılar, Başbakan İsmet İnönü tarafından madalyayla onurlandırdı.

Tarihte Bugün - 3 Ağustos

Tarihte Bugün - 3 Ağustos

İngiltere, Osmanlı gemilerine el koydu I. Dünya Savaşı öncesinde Osmanlı Devleti, donanmasını güçlendirmek amacıyla İngiltere’ye irili ufaklı çok sayıda gemi siparişi vermişti. Başlangıç olarak, o günün parasıyla 4 milyon sterline iki dretnot ısmarlanmıştı. Bu güçlü savaş gemilerine Reşadiye ve Sultan Osman adları verilecekti. Sultan Osman gemisinin süvarisi, Hamidiye’nin efsanevi kahramanı Rauf Bey’di (Orbay). Gemilerin alınması için hazinede yeterli para olmadığından Donanma Cemiyeti tarafından geniş bir yardım kampanyası düzenlenmiş, bu amaçla öğrenciler bile seferber edilmişti. Bu şekilde gemilerin parası, kuruş kuruş halkın cebinden toplanmıştı. Fakat Avrupa’da artan gerilim nedeniyle İngiltere, gemileri teslim edip etmeme noktasında kararsızdı. Bahriye Nazırı Churchill, gemileri vermemenin diplomatik bir krize yol açacağını biliyordu, ancak söz konusu gemilerin gelecekte kendilerine karşı kullanılma olasılığından da rahatsızlık duyuyordu. Rauf Bey, 27 Temmuz 1914 günü Sultan Osman’ı teslim almak üzere Newcastle’a ulaştı. Fakat sadece bir gün sonra, Avusturya veliahtının Saraybosna’da öldürülmesiyle I. Dünya Savaşı patlak verdi. Bu durumda gemilerin teslimi de...

Tarihte Bugün - 4 Ağustos

Tarihte Bugün - 4 Ağustos

Taksim Gazinosu açıldı İstanbullulara kaliteli bir eğlence mekânı sunmak amacıyla inşa edilen Taksim Belediye Gazinosu, 4 Ağustos 1940’ta törenle açıldı. Açılışa Cumhurbaşkanı İsmet İnönü de katıldı. Orgeneral Fahreddin Altay, Vali ve Belediye Reisi Lütfi Kırdar, Ali Çetinkaya, Faik Öztrak, Hasan Ali Yücel ve Kemal Gedeleç, açılışta hazır bulunan diğer kişilerdi. O dönem “Taksim Bahçesi” diye adlandırılan gezi alanında yer alan mekân, yıllar geçtikçe halk arasında popülerleşti. Dönemin ünlü sanatçıları burada sahne alıyordu. Olağanüstü güzel manzaralı yazlık terasındaki hasır koltuklar, masalardaki küçük vazolarda her zaman bulunan papatyalar, porselen fincan ve gümüş kaşıklar gibi özellikler, 5 çayı denilince akla gelen Hilton ve Divan Otelleriyle yarışır derecedeydi. İstanbul’un kalburüstü sosyal olayları ve kaliteli müziğin her türü için doğru adres Taksim Gazinosu’ydu. Ne yazık ki gelenlerin sayısı giderek azalması sonucu gazino 1965’te kapatıldı. Birkaç yıl sonra ise bina yıkıldı. Yerine Sheraton Oteli yapıldı. Düğünlerin, nişanların yapıldığı, yabancı revülerin özel gösteriler için geldiği Taksim Belediye Gazinosu’ndan geriye hiçbir iz...

Tarihte Bugün - 5 Ağustos

Tarihte Bugün - 5 Ağustos

Hasan Âli Yücel bakanlıktan ayrıldı İsmet İnönü’nün yakın çalışma arkadaşı ve Türkiye’nin eğitim, kültür, uygarlık savaşçısı Hasan Âli Yücel, 5 Ağustos 1946 tarihinde yedi yılı aşkın bir zamandır sürdürdüğü Milli Eğitim Bakanlığı görevinden istifa ederek gazetecilik mesleğine geri döndü. Hasan Âli Yücel, 17 Aralık 1897’de İstanbul’da doğdu. Eğitim yaşamını sırasıyla Mekteb-i Osmani, Vefa İdadisi, Cağaloğlu Darülmuallimin-i Âli’ye’de (Yüksek Öğretmen Okulu) sürdürdü. Darülfünun Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’nü bitirdi ve 19 Aralık 1922’de öğretmenliğe başladı. 12 Temmuz 1932 tarihinde Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin kurulmasıyla Hasan Âli Yücel, Etimoloji Kolu Başkanlığına getirildi. 1935 yılında CHP’den İzmir Milletvekili olarak Meclis’e girdi; art arda dört dönem milletvekilliği yaptı. 28 Aralık 1938’de Yücel, 2. Celal Bayar Hükümeti’nde Milli Eğitim Bakanlığına getirildi. Üniversite reformu, İTÜ’nün kuruluşu, Ankara Tıp Fakültesi’nin açılışı, Köy Enstitüleri girişimi, dünya klasiklerinin Türkçeye çevrilmesi ve ilk telif Türkçe ansiklopedi olan İnönü Ansiklopedisi’nin ön çalışmaları hep onun bakanlığı...

Tarihte Bugün - 6 Ağustos

Tarihte Bugün - 6 Ağustos

İnönü, mal varlığıyla ilgili konuştu Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Amerika’da çiftlikleri ve İsviçre’de parası olduğu yolunda çıkan söylentileri yalanladı. İzmir gezisi sırasında 6 Ağustos 1949’da İkiçeşmelik semtindeki Aynalı Kahve’ye vatandaşlarla sohbet etmek için giden İnönü, burada bir vatandaşın, “İsviçre’ye para yatırdığınız, Amerika’da çiftlikler satın alıp kardeşlerinizin üstüne geçirdiğiniz söyleniyor,” şeklindeki sözleri üzerine, bu söylentilerin tümüyle asılsız olduğunu açıkladı. Cumhurbaşkanı İnönü özetle şöyle dedi: “Bu sözlerin hepsi yalandır. Amerika’da ne benim, ne de kardeşlerimin bir metre arazimiz yoktur. İsviçre’de bir frank param yoktur. Memleket dışında herhangi bir bankada, herhangi bir müessesede para olarak ve Türkiye dışında herhangi bir ülkede bir dönüm arazi kıymetinde varlığım mevcut değildir.”

Tarihte Bugün - 7 Ağustos

Tarihte Bugün - 7 Ağustos

İsmet Paşa hayatı boyunca sigarayı bırakmak istedi İsmet Paşa, sayısız sigara bırakma teşebbüslerine ait ilk notu, günlüğüne 7 Ağustos 1929’da düştü: ”Öğle vakti cigarayı bıraktım.” Bu nota rağmen İsmet İnönü, ileri yaşlarına kadar sigara içmekten vazgeçemedi. Doktoru Prof. Dr. Zafer Paykoç, İsmet Paşa’nın sigarayla mücadelesini yıllar sonra şöyle anlatıyordu: “En güç bırakabildiği şeyin sigara olduğunu sık sık yinelerdi. Bir gün aramızda bu nedenle sert bir konuşma oldu. Bir aralık sigaraya yeniden başladığını ve günde 2-4 tane içtiğini öğrendim. Sigaranın zararı hakkında tekrar uyardım, rica ettim. Belki de suçüstü yakalanmanın etkisiyle kızar gibi göründü, ‘Canım, sigarama karışmaya hakkın yok. İşte birkaç tane içiyorum. Bana eziyet etmeyiniz,’ dedi. Bir an şaşırdım. Kendisinden böyle bir karşılık beklemiyordum. Cesaretimi toplayarak, ‘Sigara size çok zararlıdır paşam, fakat can sizin, nasıl isterseniz öyle yapınız. Ama kendinize lütfen başka bir doktor bulmalısınız,’ dedim. Herhalde bu karşılığı beklemiyordu. Israr etmedi, sigarasını söndürdü. ‘Peki içmem, sert doktoru dinlemekten başka ne yapabilirim?’ dedi ve Atatürk’le ilgili...

Tarihte Bugün - 8 Ağustos

Tarihte Bugün - 8 Ağustos

Tekâlif-i Milliye (Milli Yükümlülükler) kararları Mustafa Kemal’in, seferberlik başlatılması yönündeki ısrarına, 3 Temmuz 1920’de Büyük Millet Meclisi’nin gizli celsede verdiği cevap, “Fukara millet 5 yıldır durmaksızın özveride bulunmakta. Seferberlik yapamayız,” olur. Aynı Mustafa Kemal, bir yıl sonra Başkumandanlık Kanunu’yla Tekâlif-i Milliye kararlarını çıkartarak, ordunun ihtiyaçlarının halk tarafından karşılanmasını sağlayacaktı. O endişeli günlerde nereden medet umulacağına dair her kafadan bir ses çıkan Meclis’te, Besim Atalay’ın, “Ne yapacaksak Allah için kendi kuvvetlerimizle yapalım,” sözü tam bir sağduyu belgesidir. Tekalif-i Milliye emirleri 7 ve 8 Ağustos 1921 günleri yayımlanmıştır. Bu kararlara göre halk elindeki silah ve cephaneyi orduya verecek; her aile bir askeri giydirecek; yiyecek, giyecek ve her türlü makineli aracın %40’ına el konacak ve bunların karşılığı daha sonra ödenecek; halkın elindeki binek hayvanlarının ve taşıt araçlarının %20’sine el konacak; sahipsiz bütün mallara el konacak; demirci, dökümcü, nalbant, terzi ve marangoz gibi iş sahipleri ordunun emrinde çalışacak ve halk askerlerin ulaşımına yardımcı olacaktı. İsmet...

Tarihte Bugün - 9 Ağustos

Tarihte Bugün - 9 Ağustos

İsmet İnönü Köşkü İsmet İnönü Heybeliadalıydı. Heybeliada'daki en ünlü binalardan biri de Refah Şehitleri Caddesi'ndeki köşktür. Üç katlı bahçeli Mavromatik Köşkü 1934 yılında İsmet İnönü tarafından satın alınmıştır. Adanın ilk jenaratörünün bu evde kullanıldığı biliniyor. Ev halen İnönü Vakfı'na ait ve müze olarak ziyaretçilere açık. İsmet İnönü Heybeliada'daki evde yazların büyük kısmını geçirmekteydi. Yüzmeyi çok seven İsmet İnönü ilerleyen yaşına rağmen burada yüzme dersi alarak, yüzme konusunda kendini geliştirmiştir.

Tarihte Bugün - 10 Ağustos

Tarihte Bugün - 10 Ağustos

Sevr Antlaşması imzalandı I. Dünya Savaşı sonrasında, İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti Hükümeti arasında 10 Ağustos 1920’de imzalanan barış antlaşmasıdır. Sevr, savaş sonrası imzalanan barış antlaşmalarının en ağırıdır ve Türklere hayat alanı bırakmamak üzerine inşa edilmiştir. Sevr Antlaşması, adını son müzakerelerin ve imza töreninin gerçekleştiği Paris’in Sevr banliyösünden alır. Yunanistan dışında hiçbir devlet tarafından onaylanmadığı için yürürlüğe girmemiştir, ancak Büyük Millet Meclisi orduları Eskişehir savaşında bozulup da Sakarya’nın doğusuna çekildiklerinde Lloyd George’un, “Yunanlıların artık Sevr’de elde ettikleriyle yetinmelerine bir gerek kalmadığını” söylemesi de siyasal gerçeğin ta kendisidir. Fakat bu antlaşma, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti tarafından hiçbir zaman kabul edilmemiştir. Mustafa Kemal, 1921 başında United Telegraph muhabirine verdiği demeçte, “Siyasi, adli, iktisadi ve mali bağımsızlığımızı imhaya ve sonuç olarak yaşama hakkımızı inkâr ve ortadan kaldırmaya yönelik olan Sevr Antlaşması bizce mevcut değildir,” demiştir.Sevr’i yırtan, son tahlilde Türk süngüleri olmuştur.

Tarihte Bugün - 11 Ağustos

Tarihte Bugün - 11 Ağustos

Lozan’da milletle beraberdi Milli Mücadele’den sonra, aylar boyunca Lozan’da Türkiye’nin varlığını tüm dünyaya kabul ettirmek için büyük uğraş veren İsmet Paşa başkanlığındaki Lozan heyeti, tedavi görmek için İsviçre’de kalması gereken Müşavir Şeref Bey dışında 9 Ağustos 1923 günü saat 12:30’da büyük bir tezahürat ve sevgi seli altında Uzunköprü’ye ulaştı. Aylarca yurtdışında bir çok zorluk ve sinir harbi arasında verdikleri mücadelenin ardından bu coşkun karşılama, İsmet Paşa ve heyettekiler için tahmin ettiklerinin çok üzerinde ve yorgunluklarını giderici bir sürpriz olmuştu. İsmet Paşa, Anadolu Ajansı muhabirinin sorduğu suale, “Memleketimize kavuştuk çok memnunuz,” şeklinde cevap verdi. Karşılama töreninin ardından tren İstanbul’a doğru yeniden hareket etti. Heyet, İstanbul’a geldiğinde de törenle karşılandı. Lozan kahramanı İsmet Paşa, Ankara’ya geçmeden önce birkaç gün İstanbul’da kaldı. Bu sırada, 11 Ağustos günü İstanbul Darülfünunu’nda düzenlenen bir törenle kendisine Fen Medresesi tarafından “Harp Âlimi” olarak fahri müderrislik (onursal profesörlük) unvanı verildi. İsmet Paşa, bu nedenle yaptığı konuşmada Kurtuluş...

Tarihte Bugün - 12 Ağustos

Tarihte Bugün - 12 Ağustos

Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu Cumhuriyet döneminin çok partili siyasal yaşama geçiş yolundaki ikinci denemesi olan Serbest Cumhuriyet Fırkası, Atatürk’ün önerisi ve onayıyla Paris Büyükelçiliği’nden ayrılan Ali Fethi Bey (Okyar) tarafından 12 Ağustos 1930’da kuruldu. Ama fazla uzun ömürlü olmayan parti, kuruluşunun üzerinden ancak üç ay geçmişken, kendi kararıyla 17 Kasım 1930 tarihinde feshedildi. Bunun nedeni, Mustafa Kemal’in yakın ve güvendiği arkadaşlarından oluşan, ortak yapıları itibariyle iktidardaki İsmet Paşa Hükümeti’ne karşı ılımlı bir muhalefeti temsil eden bu partinin, genişledikçe başka muhalif unsurları da kapsamaya başlamasıdır. Kısa süre içerisinde denetimini yitiren Serbest Fırka, iktidarı ve hatta rejimi açıkça tehdit eden bir akım halini almıştır. Toplumun farklı gerekçelerle devlet yönetimine karşı çıkan tüm muhalif unsurlarının Serbest Fırka’yı kendileri için bir araç haline getirme arzusu, bu bozulmanın en önemli nedenidir. Diğer yandan Serbest Fırka, gelecekteki demokratikleşme çabalarında görev alacak kişiler için önemli bir deneyim olmuştur. Adnan Menderes ve Ekrem Hayri Üstündağ gibi Demokrat Parti’nin ileri gelenlerinin önemli bir...

Tarihte Bugün - 13 Ağustos

Tarihte Bugün - 13 Ağustos

İsmet Paşa, Malatya Milletvekili olarak Büyük Millet Meclisi’nde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin II. Dönem 1. Yasama Yılı, 13 Ağustos 1923’te başladı ve İsmet Paşa, Malatya Milletvekili olarak Meclis’teki yerini aldı. Mustafa Kemal Paşa, Meclis’in açılışı nedeniyle şu konuşmayı yaptı: “Bu yasama dönemi, aynı zamanda, yeni Türkiye Devleti’nin, yeni tarihinde mutlu bir geçiş dönemine rastlamaktadır. Doğrusu, dört yıllık Bağımsızlık Savaşımız, ulusumuzun ününe yaraşır bir barış ile sonuçlanmıştır. Lozan’da imzalanmış olan antlaşmanın, yüce kurulunuzun onayına sunulduğunda her anlamda hür ve bağımsız olarak mutlu bir çalışma alanına girmiş olacağız. Elde edilen mutlu sonucun korunmasında, Lozan Antlaşmasından ayrılan sorunların kesin olarak sonuçlandırılmasında ve milletin huzur ve refahını sağlayacak verimli çalışmalarda tam başarıya erişilmesini bütün kalbimle dilerim.” Meclis’in açılışından bir gün sonra, 14 Ağustos’ta, V. İcra Vekilleri Heyeti (Bakanlar Kurulu) Ali Fethi Bey (Okyar) başkanlığında kuruldu. İsmet Paşa, Cumhuriyetin kurulmasından önceki bu son hükümet içinde yeniden Dışişleri Bakanlığı görevine getirildi ve 21 Kasım 1924...

Tarihte Bugün - 14 Ağustos

Tarihte Bugün - 14 Ağustos

İzmit’teki kâğıt fabrikasının temelleri atıldı İzmit Birinci Kâğıt ve Karton Fabrikası ile Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası’nın temelleri 14 Ağustos 1934’te törenle atıldı. İlk tören, İzmit’te kurulacak kâğıt fabrikası için yapıldı. Adından Ertuğrul yatıyla İstanbul’a gelen İnönü, Paşabahçe’de İş Bankası tarafından kurulacak şişe ve cam fabrikasının temel atma törenine katıldı. Başbakan İnönü, sanayi kuruluşlarının tesis edilmesinde bankaların önemini konuşmasında şöyle dile getirdi: “Memlekette sanayi müesseseleri kurmak hususunda milli müesseselerin sermaye koymaları çok faydalı bir harekettir. Milli bankaların fabrika vücuda getirmeye çalışmaları çok hayırlı bir faaliyettir. Bu vaziyeti biz, teşvik ve şevkle karşılıyoruz. Hükümet bu faaliyetlere daima yardım edecektir.” Törenin ardından Gülcemal vapuruyla Paşabahçe’den Zonguldak’a yola çıkan Başbakan İnönü, ertesi gün Zonguldak Antrasit Fabrikası’nın temelini attı ve Kömür Yıkama Fabrikası’nı hizmete açtı.

Tarihte Bugün - 15 Ağustos

Tarihte Bugün - 15 Ağustos

Türkiye’de uçak üretimi için ilk adımlar İsmet İnönü’nün başbakanlığı sırasında, 15 Ağustos 1925 tarihinde Türk Tayyare Cemiyeti ile Alman uçak üreticisi Junkers Flugzeugwerke A.G. arasında Türkiye'de uçak ve motorlarını imal etmek amacıyla bir anlaşma imzalandı ve böylece Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ) kuruldu. Kurulacak uçak fabrikası için Kayseri seçilmişti. İnşaat iki aşamada tamamlanacaktı. İlk safhada fabrika, 1926 yılı sonbaharında uçak tamiri yapabilir hale gelecekti. İkinci aşama olarak ise, 1927 yılı içerisinde uçak üretimine başlanması planlanıyordu. Junkers firmasının içerisinde bulunduğu mali güçlüklere rağmen Kayseri Uçak Fabrikası 6 Ekim 1926 tarihinde açıldı. Tesisin üretim kapasitesi yılda 250 uçak olarak öngörülmüştü. Tesiste, Almanya’dan gelen 5 mühendis ile 120 Alman ve 240 Türk işçi görev yapıyordu. Fakat 1927 yılına kadar, inşa edilmesi planlanan dört hangardan ancak iki tanesi tamamlanabildi. Junkers’in iddialarına göre Türk Hükümeti’nin ödemeleri geciktirmesi, Türk tarafına göre ise Junkers’in patent ve lisans konusunda anlaşmazlık çıkarıp Türkiye havacılık sanayiinde tekel olmayı amaçlaması sebebiyle 1928 Mart...

Tarihte Bugün - 17 Ağustos

Tarihte Bugün - 17 Ağustos

Florya Plajı ve İnönü 1935 yılında Atatürk için bir deniz köşkünün inşa edildiği Florya, İnönü ailesinin de sık zaman geçirdiği yazlık mekânlardan biriydi. Aslında, anlatılanlara göre, İsmet İnönü’nün yüzmeyi öğrenmesi de Atatürk sayesinde olmuştu: Bir gün Atatürk Florya’da yüzerken Başbakan İsmet İnönü gelir. Atatürk seslenir: “İsmet gel! Gel de yarışalım.” İsmet İnönü kollarını açarak, “Paşam, ben yüzme bilmem ki!” der. Bunun üzerine Atatürk, “O zaman sana bir hafta süre. Sonra birlikte yarışacağız,” der. Bu diyaloğun ardından İsmet Paşa çaresiz Heybeliada’daki Deniz Askeri Lisesi öğretmenlerinden Ulvi Tekeş’i bulur ve kısa zamanda kendisine yüzme öğretmesini ister. Heybeliada ile Kaşıkadası arasındaki derin bir yere motorla giderler. Ulvi Tekeş suya atlar ve İsmet İnönü’ye, “Paşam atlayın!” der. “Nasıl atlayacağım?” “Çivileme atlayacaksınız!” İşte İsmet İnönü, meşhur çivileme atlayışının ilkini bu şekilde yapar. Çırpınarak suyun yüzüne çıkınca kendini subayın kollarında bulur. Birkaç gün içinde de yüzmeyi öğrenir ve Florya’nın yolunu tutar.

Tarihte Bugün - 18 Ağustos

Tarihte Bugün - 18 Ağustos

Atatürk ve İnönü Trakya Manevraları’nda 1937 yılında 17-20 Ağustos tarihleri arasında Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak komutasında Kırklareli, Tekirdağ ve Edirne bölgelerinde gerçekleştirilen Trakya Manevraları, Avrupa’da beklenen savaş tehdidine karşı hem Türk ordusunun durumunu değerlendirmek, hem de güç gösterisi yapmak amacıyla planlanmıştı. Yaklaşık 200 bin askerin katıldığı manevralar devlet yönetimi tarafından en üst düzeyde sahiplenilmişti. Cumhurbaşkanı Atatürk ve Başbakan İnönü’nün yanı sıra İçişleri Bakanı Şükrü Kaya, Londra Elçisi Ali Fethi Okyar, Atina Elçisi Ruşen Eşref Ünaydın, Tahran Elçisi Enis Akaygen ve kalabalık bir grup, manevraları yerinde izlemişti. Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü, tatbikatta titizlikle her askeri birliği ayrı ayrı denetliyor, bir hattan ötekine koşuyordu. Kurtuluş Savaşı’nın iki efsanevi komutanı, ordunun son durumunu ve askerlerinin kabiliyetini yerinde görmek istiyorlardı. 1937 Trakya Manevraları, dış devletlerin de dikkatini çekmişti. Türk ordusunun durumunu merak eden birçok ülkenin askeri ataşesi bu nedenle günlerce Babaeski’de kaldı.

Tarihte Bugün - 19 Ağustos

Tarihte Bugün - 19 Ağustos

Yeniden seçilen Venizelos barış güvercinleri uçuruyor 1910 yılında Yunanistan’daki askeri yönetimin başına geçtikten sonra “Megali İdea” ülküsü peşinde Türkiye’ye gözlerini diken Venizelos’un en büyük amacı, iki kıtaya ve beş denize açılan bir Yunanistan yaratmak ve Bizans İmparatorluğu’nu yeniden kurmaktı. Bu amaç peşinde çeşitli ittifaklara giren Venizelos, hem topraklarını genişletmeyi hem de nüfusunu artırmayı başarmıştı. Bu gelişmelerden sonra Venizelos, “Büyük Yunanistan”ı yaratma yolunda bir sonraki amacını dönemin İçişleri Bakanı Emanuel Repulis’e şöyle açıklıyordu: “Şimdi artık gözlerimizi doğuya çevirme zamanı geldi.” Venizelos’un hesapları, Atatürk önderliğindeki Türk milleti tarafından bozulmasaydı, Yunanistan Venizelos yönetiminde Megali İdea ülküsünü büyük ölçüde yerine getirmiş olacaktı. Ancak Anadolu’da uğranan bozgun, Venizelos’u bir süre siyasetin dışına itti. 19 Ağustos 1928 seçimleriyle bir kez daha son derece güçlü bir şekilde iktidara geldiğinde, artık eski emellerinden vaz geçmiş ve esas olarak Yunanistan halkının yaşam koşullarını iyileştirme gayreti içine girmiş görünüyordu. Bu dönemde Türkiye ile yakın...

Tarihte Bugün - 20 Ağustos

Tarihte Bugün - 20 Ağustos

Bitmek bilmez enerji Doktoru Prof. Dr. Zafer Paykoç’a göre İsmet İnönü, dinlenmek nedir bilmeyen zor bir hastaydı. Prof. Paykoç, yatak istirahatlerinin İsmet Paşa tarafından nasıl delindiğini şöyle anlatıyor: “Hastalık nedeniyle İnönü’ye kesin yatak istirahati önerdiğim zamanlarda, kendisinin bitmek bilmeyen okuma zevki ve azmi yüzünden çok sıkıntı çekerdik. O zamana kadar okumaya fırsat bulamadığı ne kadar evrak, mektup, dergi ve kitap varsa, hepsini yatağın içine doldururdu. Bir keresinde odaya girdiğimde, sırt üstü yatmış ve 1-2 kiloluk lügatlerle didişmekte olduğunu gördüm ve dehşete kapıldım. Kesin istirahat önerim boşa gitmişti. Yatak istirahati sırasında kendini yormaması gerektiğini hatırlattığım zaman, ‘Yani fikir hürriyetimi de mi yasaklayacaksın?’ dedi ve eşine bağırdı: ‘Mevhibe Hanım, sabahlığımı getirir misin, istirahat bitti.’”

Tarihte Bugün - 21 Ağustos

Tarihte Bugün - 21 Ağustos

İnönü’nün çivileme yaptığı iskele çöktü İnönü ailesi, yaz aylarını genellikle Heybeliada’da geçirirdi. İsmet İnönü, ünlü çivileme atlayışını Heybeliada’da bulunan plajın tahta iskelesinden yaptığında yaz sezonu açılmış sayılır ve gazeteler özellikle bu ilk atlayışın haberini yaparlardı. İnönü plaja indiğinde etrafını gençler sarar, bir tören havasında atlayışın yapılacağı iskeleye yürünür ve İsmet İnönü’nün çivilemesiyle beraber tüm gençler iskeleden suya atlardı. Adada olduğu sürece, her gün izlediği plaj programı ada halkı tarafından bilinir ve takip edilirdi. İsmet Paşa gibi denize çivileme atlamayı sevdiğini söyleyen Erdal İnönü, babasına dair bir anısını şöyle anlatıyor: “Babamın Cumhurbaşkanlığı döneminde Florya Köşkü’nde de kaldık. Uzun bir mayosu vardı babamın, deniz kenarına gidince hemen çocuklar etrafını sararlardı. Bir defasında babam iskeleden atlayacaktı ki, çocuklar yine etrafını sardı. Ağırlığa dayanamayan tahta iskele çöktü, hep beraber suya düştüler.”

Tarihte Bugün - 22 Ağustos

Tarihte Bugün - 22 Ağustos

İstanbul Üniversitesi Talebe Birliği, Milli Şef’i ziyaret etti Yaklaşık bir haftadır İstanbul’da bulunan İsmet İnönü, 22 Ağustos 1947’de İstanbul Üniversitesi Talebe Birliği adına, Birlik Reisi Rükneddin başkanlığında bir heyeti Dolmabahçe Sarayı’nda kabul etti. Cumhurbaşkanı’na güzel bir çini tabak hediye eden grubun ziyaretinden İnönü çok memnun kalmış ve kendilerine iltifatta bulunmuştu.İstanbul Üniversitesi Talebe Birliği, Milli Şef’i ziyaret etti

Tarihte Bugün - 23 Ağustos

Tarihte Bugün - 23 Ağustos

Celal Bayar öldü Çağdaş Türkiye’nin çeşitli dönemlerinde önemli roller oynamış olan Türk siyaset ve devlet adamı Mahmut Celal Bayar, 1883 yılında Bursa’da doğdu. Bursa İpek Meslek Yüksek Okulu ve College Francais de l’Assomption’da eğitim gördü. 1907’de İttihat ve Terakki’ye katıldı ve parti tarafından İzmir’e gönderildi. Mütareke döneminde İzmir Müdafaa-i Hukuk-i Osmaniye Cemiyeti’ne girdi. İzmir’in işgali tehlikesi belirince, Galip Hoca takma adıyla zeybek ve köy hocası kılığında bölgeyi dolaşarak işgale karşı propaganda yaptı. İzmir’in işgalinden sonra Akhisar Cephesi komutanlığına getirildi. Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda Saruhan milletvekili olarak görev aldı. Milli Mücadele’nin başlaması ile birlikte Anadolu’ya geçerek TBMM’ye girdi. 1921’de iktisat bakanı oldu. 1924’te İş Bankası’nın kurulmasında önemli rol oynadı ve 1932’ye kadar bankanın genel müdürlüğünü yaptı. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş döneminde politika becerisi ve iktisatçı kimliği ile parladı. 1932’de iktisat bakanlığına getirilen Bayar, 1937’ye kadar bu görevde kaldı. Ayrıca 1937-39 yılları arasında başbakanlık yaptı. Çok partili siyasi yaşamın başlaması...

Tarihte Bugün - 24 Ağustos

Tarihte Bugün - 24 Ağustos

CHP’nin 15. Kurultay’ı CHP’nin 24 Ağustos 1962’de gerçekleşen 15. Kurultay’ı, İsmet İnönü ile Kasım Gülek arasında ciddi bir çekişmeye sahne oldu. Gergin geçen kurultayda İnönü, yaptığı konuşmada delegeleri, Gülek’i gerçekleri söylememekle suçladıktan sonra “Ya o ya ben” seçeneği ile karşı karşıya bırakınca Gülek, ağır bir yenilgiye uğradı. İnönü, kurultayda 1.309 oydan 1.164’ünü alarak yeniden Genel Başkan seçildi. İsmail Rüştü Aksal 957 oy ile Genel Sekreter olurken, Parti Meclisi’ne Gülek yanlılarından kimse giremedi. Aynı kurultayda karar verilen tüzük değişikliğiyle Genel Sekreter seçimi 16. Kurultay’dan itibaren Parti Meclisi’ne bırakıldı. Kurultay sonunda, “Temel Hedefler Bildirisi” yayımlandı.

Tarihte Bugün - 25 Ağustos

Tarihte Bugün - 25 Ağustos

50 yaşından sonra viyolonsel dersleri İsmet İnönü’nün, “Bir erkeğin ağlayışıdır” denen ve insan sesine en yakın sesleri veren viyolonsele karşı özel bir ilgisi vardı. Bu nedenle de parmaklarının katılaştığı ve çalmanın zorlaştığı bir yaşta; 50 yaşında viyolonsel dersleri almaya başladı. İlk dersini, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nın viyolonsel sanatçılarından Edip Özsezen’den aldı. İkinci öğretmeni ise Hitler Almanya’sından kaçan ve Türkiye’de viyolonsel ekolünün temelini atan David Zirkin idi. İsmet İnönü’nün viyolonsel dersleri bir yılı aşkın sürdü. O yaşta ve ayırabildiği kısıtlı zaman içinde viyolonsel çalmayı öğrenmesi elbette ki mümkün değildi ve bunu kendisi de biliyordu. 50 yaşından sonra bir müzik enstrümanı çalınamayacağını söyleyenlere şöyle diyordu: “Ben de biliyorum bu yaştan sonra çalgı öğrenemeyeceğimi. Ama parmaklarımın tellere teması, tellerin titreşimini hissetmek, bu şekilde ses tonlarının çıkışını anlamak beni çok mutlu ediyor.”

Tarihte Bugün - 26 Ağustos

Tarihte Bugün - 26 Ağustos

“Sıhhatim henüz size hizmet edecek kadar verimlidir” CHP Genel Başkanı İsmet İnönü, seçim kampanyasına Büyük Taarruz’un 47. yıldönümü olan 1969’da, İnönü Mahallesi’nde başladı. Şan Sineması’nın sahnesine CHP Genel Sekreteri Bülent Ecevit’le birlikte çıkan İnönü, 50 dakika süren bir konuşma yaptı. İnönü, partinin düzen değişikliği isteklerine karşı yöneltilen eleştirilere şu sözlerle cevap verdi: “1961 Anayasası’nın devlet nizamı olarak getirdiği idare tarzı açık olarak demokratik rejim tarzında göz önüne konmuştur. Şimdi büyük reformları, siyasi, sosyal ve ekonomik, bütün düzen düzeltilmesi konularını demokratik rejim içinde halka dayanarak gerçekleştirmek çabasındayız.” İnönü, hastalığıyla ilgili söylentileri de, “Sıhhatim henüz size hizmet edecek kadar verimlidir,” diyerek yalanladı. İnönü, seçim kampanyasını başlattığında 85 yaşındaydı.

Tarihte Bugün - 27 Ağustos

Tarihte Bugün - 27 Ağustos

İlk Amerika karşıtı gösteri ABD Başkanı Lyndon B. Johnson tarafından Türkiye’nin Kıbrıs’ta herhangi bir eyleme girişmemesi için uyarı mahiyetinde Başbakan İsmet İnönü’ye gönderilen ve üslup olarak uluslararası diplomasi kurallarına pek de uymayan mektup, ABD’nin Türkiye’deki imajını ciddi şekilde zedeledi. ABD karşıtlığı, sonraki günlerde Türk kamuoyunda giderek güç kazandı. NATO bünyesindeki girişimlerin de sonuç vermemesi üzerine üniversiteli gençler, Amerika’nın Kıbrıs meselesindeki tutumunu protesto etmek için 27 Ağustos 1964 günü Ankara’da sokağa döküldüler. Ellerinde “Amerika hür inanışın temsilcisi olamaz!”, “Amerika gururumuzla oynama!”, “Dolarınızla bizi satın alamazsınız!” pankartlarıyla Kızılay meydanını dolduran gençler, en önde Türk bayrakları ve Atatürk’ün resmiyle Amerikan Büyükelçiliği’ne yürümek istiyorlardı. Gençler, polisin pek de başarılı olmayan müdahaleleriyle dağıtılsa da, ertesi gün daha güçlenmiş olarak yeniden bir araya geldiler. Bu kez Yunan Büyükelçiliği binasını taşlayarak tahrip eden 20-25 bin kişilik grup, saatler süren olaylar esnasında İsmet İnönü’nün evinin önüne de geldi; hatta bazıları evin...

Tarihte Bugün - 28 Ağustos

Tarihte Bugün - 28 Ağustos

Afyon Zafer Anıtı Büyük Taarruz’da Mustafa Kemal, İsmet ve Fevzi Paşalar 28 Ağustos 1922 tarihinde Afyon’a girdiler ve karargâhlarını kurarak savaşın sonraki aşamasını burada planladılar. Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarını harita üzerinde taarruz planını yaparken gösteren ve düşmanın sökülüp atılmasını simgeleyen ünlü Zafer Anıtı, 24 Mart 1936 günü Başbakan İsmet İnönü tarafından açıldı.Zafer Anıtı, Afyon kalesinin eteğinde, Mustafa Kemal ve silah arkadaşları tarafından karargâh olarak kullanılan yere yapıldı. Anıt, Afyon’un kurtuluşu, Türk askeri kuvvetlerinin başarısı ve 30 Ağustos Zaferi’nin gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla taarruzun planlandığı mevkiye dikilmişti. Anıt, Avusturyalı heykelci Heinrich Krippel tarafından gerçekleştirilmişti. Krippel, 1925-1938 yılları arasında Türk Hükümeti’nin davetlisi olarak geldiği Türkiye’de, Afyon Zafer Anıtı’nın yanı sıra Sarayburnu Atatürk Heykeli, Konya Atatürk Heykeli, Ankara Atatürk Heykeli, Samsun Atatürk Anıtı ve Ankara Sümerbank içindeki Oturan Atatürk Anıtı’nı da yapmıştır Zafer Anıtı, 1937’de Afyon’u ziyareti sırasında Atatürk tarafından da yerinde incelenmiş ve “Büyük Zafer’i en...

Tarihte Bugün - 29 Ağustos

Tarihte Bugün - 29 Ağustos

“Büyük Taarruz bir sanat eseridir” İsmet İnönü, 26 Ağustos’ta başlayıp 18 Eylül’de Yunan ordusunun Anadolu’yu tamamen terk etmesiyle kesin sonuca ulaşan Büyük Taarruz’u, 29 Ekim 1973 günü yayınlanan bir televizyon programında “sanat eseri” olarak tanımlamıştı. İnönü, televizyona son kez çıktığı bu programda, Büyük Taarruz’un niçin bir sanat eseri olduğunu şöyle açıklıyordu: “Birbirine eşit iki ordu. Takriben eşit iki ordu, karşı karşıyadır. Sayıca takriben eşit diyorum. Tabiatıyla Yunan ordusunun bütün dünya ile geniş ve rahat münasebetleri var. Her ihtiyacını, her silahı, her hazırlığı, vasıtayı kolaylıkla bulabiliyor. Biz ihtiyaç vasıtaları bakımından çok dardayız. Dünya ile münasebetimiz yok, bütün memleket askeri işgal altında... Yunan ordusu kıymetli bir ordudur. Ve kuvvetli bir ordudur. Her yerde ciddi olarak muharebe etmiştir. Ve her muharebeyi kazanması, kaybetmesi gibi, her kıymetli ordunun başından geçen olaylar içinden geçmiştir... Bu ordu ile meydan muharebesi verilecek. Kesin netice alınacak. Bu ordu ile siper muharebesi yapacağız. Siper muharebesi, Birinci Cihan Harbi’nin çıkardığı bir muharebe usulüdür. Bunda kesin netice, yani bir ordunun...

Tarihte Bugün - 30 Ağustos

Tarihte Bugün - 30 Ağustos

Zafer, Türk ordusunun Yunan işgal kuvvetlerini Anadolu’dan atmak için uzun zaman sürdürülen hazırlıklar 1922 yazında tamamlandı ve “Büyük Taarruz” 26 Ağustos 1922 sabahı başladı. Bu kapsamlı harekât sonraki günlerde büyük bir başarıyla ilerledi ve 30 Ağustos 1922 günü meydana gelen Başkomutanlık Meydan Muharebesi sonucunda Türk ordusu kesin bir zafer elde etti. Savaş sırasında dört taraftan sarılan düşman kuvvetleri tamamen yok edildi veya tutsak alındı. Zaferin ardından Mustafa Kemal Paşa, TBMM Başkanı ve Başkomutan sıfatıyla aşağıdaki bildiriyi yayınladı: Büyük Soylu Türk Milletine, Garp Cephesi’nde 26 Ağustos 1922’de başlayan taarruz harekâtımız Afyonkarahisar, Altuntaş, Dumlupınar arasında, büyük bir meydan muharebesi halinde beş gün, beş gece sürdü. Türkiye Büyük Millet Meclisi ordularının yiğitliği, şiddeti ve hızı, Allah’ın yardımının kendisini göstermesine yardımcı oldu. Zalim düşman ordusunun ana kuvvetleri akıllara dehşet verecek bir kesinlikle yok edildi... En büyük komutanından en genç erine kadar ordularımıza egemen olan fikir, milletin gösterdiği görev uğrunda şehit olmaktır. Bunu muharebe meydanında yakından müşahede ederek milletime haber...

Tarihte Bugün - 31 Ağustos

Tarihte Bugün - 31 Ağustos

İsmet Paşa’nın rütbesi Korgeneralliğe yükseltildi İsmet Paşa’nın rütbesi, Başkumandanlık Savaşı’nın hemen ertesinde, 31 Ağustos 1922’de Korgeneralliğe yükseltildi. İsmet Paşa, Mudanya’da başlayacak ateşkes görüşmelerinde Türk tarafını bu rütbeyle temsil etti. Büyük Taarruz’un zaferle sona ermesi üzerine İtilaf Devletleri, kapsamlı bir ateşkes için TBMM’ye görüşme çağrısında bulundular. Korgeneral İsmet Paşa başkanlığındaki Türk delegasyonu, Batı Cephesi Kurmay Başkanı Asım Paşa (Gündüz), Yarbay Tevfik (Bıyıkoğlu), Binbaşı Seyfi (Düzgören), savaş boyunca İstanbul’da Büyük Millet Meclisi hükümetinin temsilcisi gibi çalışmış Kızılay Başkanı Hamid Bey (Hasancan) ve iki yazmandan oluşturulmuştu. Genelkurmay Başkanı Fevzi (Çakmak) ile Refet (Bele) Paşalar da gerektiğinde delegasyona yardım etmek için Mudanya’ya gittiler.