Haziran

Tarihte Bugün - 1 Haziran

Tarihte Bugün - 1 Haziran

Moda bir sözcük, “Manda” 1919 yılı yaz başında İstanbul’dan ülkenin görünümü ümit kırıcıydı. Boğazlar silahsızlandırılmış, İtilaf Devletleri’ne ait gemiler İstanbul Boğazı’na demir atmış, İngiliz, Fransız ve İtalyanlar kentin kontrolünü ellerine almışlardı. Padişah ve hükümet, işgal kuvvetlerinin kuklası durumundaydı. Her ne kadar İtilaf Devletleri işgalin geçici olduğunu ve asıl amaçlarının padişahlığı ve halifeliği korumak olduğunu söylese de, bu sözler inandırıcılıktan çok uzaktı. Aynı İstanbul gibi, ülkenin başka yerleri de işgal altındaydı. Anadolu’da Mustafa Kemal’in bir kuvvet oluşturmak üzere bazı girişimlerde bulunduğuna dair haberler gelse de, ortada henüz hiçbir somut gelişme yoktu. Birçok aydın, Osmanlı Devleti’nin kendi iç kaynaklarıyla bu durumun üstesinden gelebileceğine inanmadığından, mandacılık fikrine bel bağlamıştı. Türkiye’nin toprak bütünlüğünü koruması ve ekonomik kalkınmasını sağlaması için Amerikan mandasına girme düşüncesi popülerlik kazanmıştı. O sırada İstanbul’da, tüm bu tartışmaların ortasında bulunan Albay İsmet Bey, 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa’ya gönderdiği 1 Haziran 1919...

Tarihte Bugün - 2 Haziran

Tarihte Bugün - 2 Haziran

Türkiye’ye hükümet dayanmıyor 15 Ekim 1961 seçimlerinin ardında Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, 10 Kasım 1961 tarihinde ilk hükümeti kurma görevini Malatya Milletvekili İsmet İnönü’ye vermiş ve Türk demokrasi tarihinin ilk koalisyonu olan CHP-AP Hükümeti 20 Kasım’da ilan edilmişti. Uzun yıllar Türkiye’yi iki ayrı siyasi kutupta temsil eden ve etmeye devam edecek olan iki partinin kurduğu koalisyonun kolay bir birliktelik olmayacağı aşikardı. Nitekim kurulan hükümet, partiler arasındaki uyumsuzluk nedeniyle sık sık bunalımlarla karşılaştı. Demokrat Parti’nin mirasçısı olduğunu savunan AP ile, DP iktidarıyla on yıl mücadele eden CHP’nin ortaklık hükümeti beklenildiği gibi fazla uzun ömürlü olmadı ve 30 Mayıs 1962’de koalisyon dağıldı. Cemal Gürsel, 2 Haziran 1962 tarihinde hükümeti kurma görevini yeniden İnönü’ye verdi. Bunun üzerine İsmet İnönü, kendisinin 9’uncu ve Türkiye’nin 27’nci hükümetini 25 Haziran 1962 tarihinde Yeni Türkiye Partisi (YTP), Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) ve bağımsızlarla kurdu. Fakat bu tarihten sonra da bir türlü istikrar sağlanamadığından, Türkiye siyaseten bunalımlı bir devreye girdi.

Tarihte Bugün - 3 Haziran

Tarihte Bugün - 3 Haziran

Devlet Konservatuarı ilk mezunlarını verdi Devlet Konservatuvarı ilk mezunlarını 1941’de verdi. Türk operasının öncüleri olan genç öğrenciler, Ankara Halkevi Sahnesi’nde 3 Haziran 1941’de Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün de katıldığı diploma töreninde ilk temsillerini verdiler. Bu temsillerde, Türkçe olarak oynanan iki opera sunuldu. Bunların ilki, Mozart’ın “Bastien ve Bastienne” adlı eseri idi. Mezunlar ikinci olarak Puccini’nin “Madam Butterfly” operasının 2. perdesini sergilediler. Temsillere Riyaset-i Cumhur (Cumhurbaşkanlığı) Filarmoni Orkestrası eşlik ediyordu. İsmet İnönü, temsili izledikten sonra, sanatçılara şöyle hitap etti: “Görüyorum ki çok çalışmışsınız, muvaffak oldunuz. Hepinizi tebrik ederim. Sizden bu muvaffakiyetten daha büyüklerini bekliyoruz. Biz sabırlıyız. Sizin de sabır ve aşkla çalışmanızı istiyoruz. Bu büyük sanata bir inkılap hamlesi içinde başlamış bulunuyoruz. Bu sanat, sanatların en yükseğidir. Bu sanatı ileri götürecek sizlersiniz. Israrla, bıkmadan inkılap ve sanat aşkı ile çalışacaksınız. Ümidimiz sizlerdedir. Birçok arkadaşımdan muvaffakıyetinizi işittim. Bir kere de kendim gördükten sonra şuna kanaat getirdim: Hepiniz...

Tarihte Bugün - 4 Haziran

Tarihte Bugün - 4 Haziran

“Nasıl yaptınız bunu?” Başbakan İsmet İnönü, 4 Haziran 1962 günü CHP grup toplantısına katılmak üzere Meclis’e geldiği sırada, gazetecilerin etrafını sarması üzerine onlarla ayak üstü sohbet etti. Anlattıkları arasında, Lozan’da çektiği zorluklar da vardı. İnönü, bir gazetecinin savaştan yeni çıkmış bir asker olarak Lozan’a nasıl intibak ettiğini sorması üzerine, şunları anlattı: “Lozan’a toyluğumdan gittim. Diplomatlığı kolay zannediyordum. Gittiğim zaman kaç çeşit sivil elbise olduğunu dahi bilmiyordum. Yemeğe giderken başka bir çeşit sivil elbise giyileceğine dair kulak dolgunluğum vardı. Elbisenin çeşidini sordum, güldüler. ‘Hangisini giyersen giy,’ dediler. Ekim ayında gitmiştik. Fransız Başmurahhası beni gördü. Kendisine, ‘Bu iş ne zaman bitecek?’ diye sordum. ‘Yılbaşına kadar tamamdır,’ dedi. ‘Nasıl yani, bize veriyor musunuz memleketi?’ dedim. ‘Yok canım, bir şeyler yapıp vereceğiz,’ diye cevap verdi. Konferans lehimize neticelenince Başmurahhas, ‘Nasıl yaptınız bunu?’ diye avaz avaz bağırıyordu.Diplomatlık askerlik kadar zor bir meslek. Başmurahhasla konuştuğumun ertesi günü heyeti topladım. ‘Cephedeki gibi çalışacaksınız,’...

Tarihte Bugün - 5 Haziran

Tarihte Bugün - 5 Haziran

Musul sorunu hakkında İngilitere ile antlaşma imzalandı Misak-ı Milli sınırları içindeki Musul’u Lozan’da kurtarmak mümkün olmayınca, mesele ileri bir tarihe atılmıştı. Böylece konu Milletler Cemiyeti’ne götürüldü. Milletler Cemiyeti, 29 Ekim 1925’te Musul’u Hakkâri’den ayıran geçici bir çizgi çekmişti. Bu hat “Brüksel Hattı” olarak tanınır. Brüksel Hattı’nın Türkiye tarafına sokulmayan Estonya’nın ulusal kahramanı General Laidoner, Türklerin bölgedeki Hıristiyanlara kötü davrandığını rapor edince, çıkan Şeyh Sait İsyanı’nın da etkisiyle Milletler Cemiyeti, Türkiye’nin katılmadığı 16 Aralık 1925 tarihli Divan kararını benimseyerek Brüksel Hattı’nın kuzeyini Türkiye’ye, güneyini ise Irak’a bırakma kararı aldı. Bu karar, Türkiye’de büyük tepkiyle karşılandı; hatta Türkiye, Cenevre temsilcisini bu nedenle geri çekti. Mustafa Kemal Paşa’ya göre Avrupa, Musul meselesinde aldığı kararla “Şark milletlerini ezmek arzusundan vazgeçmediğini” ortaya koymuştu. Türkiye, Milletler Cemiyeti kararından bir gün sonra Sovyetler Birliği ile bir dostluk ve tarafsızlık anlaşması imzalayarak, karara tepkisini ortaya koymuştur. Ayrıca Türk kamuoyunda İngiltere...

Tarihte Bugün - 6 Haziran

Tarihte Bugün - 6 Haziran

Erdal İnönü doğdu İsmet ve Mevhibe İnönü’nün üçüncü oğlu Erdal İnönü, 6 Haziran 1926 tarihinde Ankara’da doğdu. Ankara Gazi Lisesi ve Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Amerika’ya giden İnönü, Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nde yüksek lisans ve doktora yaptı. Ardından Ankara Üniversitesi’nde asistan olarak çalışmaya başlayan İnönü, 1964-1974 yılları arasında ODTÜ’de kuramsal fizik profesörü olarak görev yaptı. Bu üniversitede 1970-1971 yılları arasında kısa bir dönem rektörlük görevini de üstlenen Erdal İnönü, 1974’te Boğaziçi Üniversitesi’ne geçti ve 1983’te SODEP’in kurucu genel başkanı olarak siyasete atılıncaya dek bu üniversitede görev yaptı. Erdal İnönü, hayatına birçok bilimsel başarı sığdırdı. TÜBİTAK’ın kuruluşuna katkıda bulundu ve kurumun Temel Bilimler Araştırmalar Enstitüsü’nde (Feza Gürsey Enstitüsü) kurucu müdürlük yaptı. 2004 yılında Wigner Madalyası’nı aldı. Siyasi kariyerinde de Başbakan Yardımcılığı (1991-1993); Dışişleri Bakanlığı (1995); Sosyaldemokrat Halkçı Parti Genel Başkanlığı (1986-1993) ve 17.,18. ve 19. dönem milletvekilliği yaptı. Sosyalist enternasyonel  başkan...

Tarihte Bugün - 7 Haziran

Tarihte Bugün - 7 Haziran

Dörtlü Takrir Milli Şef’in 19 Mayıs 1945 günkü söylevi, çok partili yaşamı müjdeliyordu. Bundan kısa bir süre sonra CHP içindeki dört muhalif isim Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuad Köprülü, 7 Haziran 1945 günü Dörtlü Takrir adlı önergeyi CHP Grup Başkanlığı’na sundular. Önergede, anayasanın demokratik ruhuna uygun biçimde Meclis denetiminin gerçekten sağlanması, ulusun siyasal hak ve özgürlüklerini anayasanın tanıdığı genişlikte kullanabilmesi ve CHP’nin siyasal etkinliklerinin bu iki ilke çerçevesinde yeniden düzenlenmesi isteniyordu. Ne var ki 12 Haziran’da CHP Meclis Grubu’nda ele alınan önerge, parti tüzüğünde yapılmak istenen değişikliklerin kurultayda, yasa değişikliklerinin ise Meclis’te görüşülmesi gerektiği gerekçesiyle reddedildi. Bu gelişmelerin ardından muhalif grubun eleştirilerinin giderek artması üzerine Menderes, Koraltan ve Köprülü partiden ihraç edildi. Celal Bayar ise önce milletvekilliğinden, sonra da CHP’den istifa etti. 1 Aralık 1945’te yeni bir parti kuracaklarını açıklayan Celal Bayar, İnönü tarafından Çankaya Köşkü’ne çağrıldı. Cumhurbaşkanından gerekli destek alınınca, 7 Ocak 1946 günü Demokrat Parti kuruldu.

Tarihte Bugün - 8 Haziran

Tarihte Bugün - 8 Haziran

Çankaya Köşkü 1,5 yılda bitirildi 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelen Mustafa Kemal, hem ikamet etmek, hem de çalışmak için bir süre Ziraat Okulu’nu, daha sonra da İstasyon Şefi Köşkü’nü kullandı. Daha sonra Ankaralılar kendisine, Çankaya’da ikameti için bir bağ köşkü armağan ettiler. Bu köşk birkaç kez genişletildiyse de Cumhurbaşkanlığı köşkü için küçük ve yetersizdi. Bunun üzerine, hemen bitişiğindeki arazide 1930 yılının Kasım ayında yeni bir köşk yapılmasına karar verildi. Mustafa Kemal, yeni köşkün yapımıyla ilgili kararları tamamen Avusturyalı mimar Prof. Clemens Holzmeister’e bırakmıştı. Mimar, yapı malzemelerini Avusturya’dan getirtmişti. Köşkün iç mekânlarının bir bölümü de Viyana’da, Güzel Sanatlar Akademisi’nde tasarlanmıştı. Holzmeister, yapımına 1931 yılında başladığı Çankaya Köşkü’nü 1,5 yıl gibi kısa bir sürede tamamlayarak 1932 Haziran’ında teslim etti. Bodrum katının üzerine iki kat olarak yapılan köşkün giriş katı çalışma ve kabul alanı, üst kat ise ikametgâh olarak düzenlenmişti. Çankaya Köşkü, Atatürk’ten sonra cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen İsmet İnönü, Celal Bayar, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri...

Tarihte Bugün - 9 Haziran

Tarihte Bugün - 9 Haziran

Anıtkabir Yarışması’nın sonucu belli oldu Anıtkabir’in yerinin seçilmesi için görevlendirilen komisyon 1 Mart 1941 tarihinde uluslararası bir yarışma açtı. Yarışmaya, Türkiye, Almanya, İtalya, Avusturya, İsviçre, Fransa ve Çekoslovakya’dan toplam 47 proje katıldı. Bu projelerden 3 tanesi komisyon tarafından ödüle layık görüldü. Milli konuyu daha başarılı ifade etmesi ve projenin araziye uygunluğu nedeniyle, Prof. Dr. Emin Onat ve Doç. Dr. Orhan Arda’nın projesinin uygulanmasına 9 Haziran 1942 tarihinde karar verildi. Anıtkabir’in genel mimarisi, Türk mimarlığında 1940-1950 yılları arasındaki “2. Ulusal Mimarlık Dönemi” olarak adlandırılan dönemin özelliklerini yansıtır. Bu dönemde daha çok anıtsal yönü ağır basan, simetriye önem veren, kesme taş malzemenin kullanıldığı binalar yapılmıştır. Bu özelliklere uyan Anıtkabir’in ilk projesinde mozole iki katlı olarak tasarlanmış, ancak ekonomik nedenlerle ikinci katın yapımından vazgeçilmiştir. İnşaat 9 yıl sürmüş ve Atatürk’ün naaşı 15 yıldır yatmakta olduğu Etnografya Müzesi’nden alınarak, 10 Kasım 1953 tarihinde ebedi istirahatgâhına tevdi edilmiştir.

Tarihte Bugün - 10 Haziran

Tarihte Bugün - 10 Haziran

Erken seçim kararı alındı Türkiye Büyük Millet Meclisi 10 Haziran 1946 tarihinde erken seçim kararı aldı. O dönemdeki tek muhalefet gücü olan Demokrat Parti’nin daha 7 Ocak 1946 tarihinde kurulduğu ve seçime katılabilecek örgüte sahip olmadığı düşünülürse, bu karara muhalefetin itirazlarının sebebi de anlaşılabilir. Cumhurbaşkanı İnönü ise, seçimlerin bir yıl erkene alınmasının gerekçesini şu sözlerle açıkladı: “Esasen seçimi tabii olarak 1947 için düşünüyorduk. Dış ve iç politika gerekleri, memleket idaresini bir an önce kararlı kılmak mecburiyetini gösterdi. Dünyanın hali, geçen sene tahmin edebildiğimizden daha bulanık ve karanlık olarak, uzun bir sürünceme yolunu tutmuştur. Demek istiyorum ki, yeni Seçim Kanunu’nun karar altına alınmasının tabii neticesi, süratli bir seçime gitmek olacaktır.”

Tarihte Bugün - 11 Haziran

Tarihte Bugün - 11 Haziran

Dörtlü Takrir reddedildi Milli Şef’in 19 Mayıs 1945 günkü söylevi, çok partili yaşamı müjdeliyordu. Bu küçük kıvılcımın dört ismi Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuad Köprülü, 7 Haziran 1945 günü Dörtlü Takrir adlı önergeyi CHP Grup Başkanlığı’na sundular. Önerge, ülke ve parti yönetiminde özgürlükçü bir anlayış içeren düzenlemeler yapılmasını istiyordu. O günlerde Meclis’te Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu görüşülmekteydi. Kanunun özellikle 17. maddesi çok büyük tartışmalara neden olmuştu ve bu muhalefetin başında Aydın Milletvekili Adnan Menderes vardı. Söz konusu madde, büyük toprak sahiplerinin topraklarını sınırlandırıyor ve büyük bir kısmının toprak sahibi olmayan köylülere tahsis edilmesini öngörüyordu. Adnan Menderes de bir toprak ağası olduğu için, kanunun bu maddesine şiddetle karşı çıkmaktaydı. Celal Bayar, Refik Koraltan ve Emin Sazak da sert eleştirilerle ona destek verenler arasındaydı. Ancak bu güçlü muhalefete rağmen kanun, 11 Haziran 1945’te kabul edildi. Hemen ertesi gün de Dörtlü Takrir, CHP Grubu’nda reddedildi. Bu gelişmelerin ardından Menderes ve Köprülü, Vatan gazetesinde CHP iktidarına karşı o güne değin örneğine...

Tarihte Bugün - 12 Haziran

Tarihte Bugün - 12 Haziran

“Türk Milleti’ne canımı vereceğim” Atatürk, 11 Haziran 1937 tarihinde Başbakanlığa çektiği bir telgrafla, tasarrufunda bulunan çiftlikleri Hazine’ye bağışladığını bildirdi. Atatürk’ün bağışladığı toplam 154.729 dönümlük bir alanı kapsayan çiftlikler şunlardı: Ankara’da Gazi Orman Çiftliği, Yalova’da Millet ve Baltacı Çiftlikleri, Silifke’de Tekir ve Şövalya Çiftlikleri, Dörtyol’da portakal bahçesi ile Karabasamak Çiftliği, Tarsus’ta Pıloğlu Çiftliği. Başbakan İsmet İnönü, Atatürk’ün bu örnek davranışı nedeniyle kendisine 12 Haziran’da bir teşekkür telgrafı çekti. Atatürk, İnönü’nün mesajını şöyle yanıtladı: “Başvekil İnönü’ye, Hatırlarsınız, Türk köylüsünün, Türkün efendisi olduğunu söylediğim zamanı. Ben o efendinin arzu ve iradesi altında senelerden beri çalışmış olan bir hizmetkârım. Şimdi beni çok heyecana getiren hadise, Türk köylüsüne naçizane de olsa ufak bir vazife yapmış olduğumdur. Milletin yüksek temsilcileri bunu iyi görmüş ve kabul etmişlerse benim için ne unutulmaz bir saadet hatırasını bana vermişlerdir. Bundan dolayı çok yüksek zevkle millet, memleket ve Cumhuriyet Hükümeti’ne yapmaya mecbur olduğum...

Tarihte Bugün - 13 Haziran

Tarihte Bugün - 13 Haziran

İnönü’nün Amasya’da sel mağdurlarını ziyareti Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, 1948 yılında büyük bir sel felaketi yaşayan ve 92 kişinin boğularak can verdiği Amasya’da, evlerini kaybeden vatandaşların durumunu görmek ve ihtiyaçlarını öğrenmek üzere çadırlarda kalan vatandaşları tek tek ziyaret etti. Baraja rağmen felaketin neden önlenemediğini de Samsun Su İşleri Müdürü Sadık Kutlay’dan dinleyen İnönü, öğleden sonra Halkevi’nde halka seslendi: “Amasyalılar, Ankara’dan buraya gelişimin biricik hedefi, sizinle yakından temas etmek ve geçirmiş olduğunuz büyük kazadan bütün memleketin duyduğu teessürü size bildirmektir. Geçirdiğiniz kaza, bütün memlekette derin bir acı uyandırmıştır. Teessürünüze iştirak ediyorum. Hükümet ve millet, size faydalı olabilmek için bütün imkânlarını kullanacaktır. Size geçmiş olsun dilerim.”

Tarihte Bugün - 14 Haziran

Tarihte Bugün - 14 Haziran

Etibank kuruldu  Atatürk’ün direktifiyle Türkiye’nin yeraltı kaynaklarını işletmek ve değerlendirmek üzere 14 Haziran 1935 tarihinde Etibank kuruldu. Etibank, bu amaçla sanayinin ihtiyacı olan madenleri, endüstriyel hammaddeleri, ve enerjiyi üretecek, ayrıca bu işlerin yapılması için gerekli sermayeyi toplamak için bankacılık faaliyetleri gösterecekti. Etibank’ın bu fonksiyonlarından demir madenciliği ve demir çelik üretimi 1955’te Türkiye Demir Çelik İşletmeleri’ne; kömür madenciliği 1957’de Türkiye Kömür İşletmeleri’ne; elektrik üretim ve iletim tesisleri ise 1970’te Türkiye Elektrik Kurumu’na devredilmiştir. Türkiye’nin en büyük madencilik girişimi olan Etibank’ın tesislerinde 70’e yakın değişik ürün elde edilmekteydi. Bakır, boksit, volfram, cıva, bor tuzları, kükürt ve fosfat alanlarında Etibank, Türkiye üretiminin tümünü gerçekleştiriyordu. Eti Maden İşletmeleri, bugün artık yalnızca Türkiye’deki bor madenlerinin işletmesini yürüten bir maden-kimya sektörü kurumudur. Bütün hisseleri Hazine’ye aittir. Eti Maden’in Kırka, Emet ve Bandırma’da tesis edilmiş üç büyük kimya fabrikası, Türkiye’deki konsantre bor üretiminin tamamını...

Tarihte Bugün - 15 Haziran

Tarihte Bugün - 15 Haziran

İsmet Paşa idama mahkûm edildi Mustafa Kemal Paşa, Anadolu’da özgürlük mücadelesini başlatıp 23 Nisan 1920’de Ankara’da TBMM’yi kurduktan sonra, İstanbul’daki Divan-ı Harp tarafından idama mahkûm edilmiş ve mahkemenin bu kararı 24 Mayıs 1920 günü Padişah Vahdettin tarafından onaylanmıştı. Bundan kısa bir süre sonra, 6 Haziran 1920’de, Milli Mücadele’ye destek veren İsmet Paşa, Bekir Sami Kunduh, Celalettin Arif, Dr. Rıza Nur, Yusuf Kemal Tengirşenk, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Rıfat Börekçi ve Fahrettin Altay da aynı şekilde gıyaplarında idam cezasına çarptırıldı. Bu karar 15 Haziran 1920 tarihinde Vahdettin tarafından onaylandı.

Tarihte Bugün - 16 Haziran

Tarihte Bugün - 16 Haziran

15-16 Haziran Olayları İnönü, İstanbul’u karıştıran 15-16 Haziran 1970 tarihlerindeki işçi olayları için defterine şu kısa notları düşmüş: “İstanbul’da ve İzmit’te sıkıyönetim. Bir aylık teklifi hükümetin. Ayaklanma var. DİSK tertibi Meclis’te Sıkıyönetim kanun rejimidir. Kanuna bağlı olmalı. Adalet peşin hükümle olmamalı. Türk işçisi vatanseverdir. Hak aramalı. 15 gün için konmalı.” Tarihe “15-16 Haziran Olayları” olarak geçen hareket, Türkiye tarihindeki en büyük işçi eylemlerinden biridir. 1970’te sendika, toplu sözleşme ve grev yasalarında değişiklikler yapan bir tasarı önce Millet Meclisi’ne, ardından Senato’ya sevk edilmişti. Tasarı, işçilerin istedikleri sendikalara serbestçe üye olmalarını ve beğenmedikleri sendikalardan ayrılma haklarını güçleştiren, toplu sözleşme ve grev haklarını büyük ölçüde kısıtlayan hükümler içeriyordu. Buna tepki duyan büyük işçi kalabalıkları sokaklara döküldü. İki gün boyunca İstanbul sokakları, örgütlenme ve toplu sözleşme haklarının elinden alındığını düşünen yüz binlerce kızgın emekçinin eylemlerine sahne oldu. Olayların birinci günü akşamı Bakanlar Kurulu, 60 gün süreyle sıkıyönetim...

Tarihte Bugün - 17 Haziran

Tarihte Bugün - 17 Haziran

Sabiha Gökçen, tek başına Balkan turnesine çıktı İlk Türk kadın pilot, Atatürk’ün manevi kızı Sabiha Gökçen, kendi kullandığı uçakla 16-21 Haziran 1938 tarihleri arasında dört Balkan ülkesinin başkentlerini kapsayan bir turneye çıktı.Sabiha Gökçen’in Balkan Turnesi 16 Haziran 1938 günü başladı ve üç gün sürmesi planlanan program başarılı bir şekilde uygulandı. Gökçen, yola çıktığı gün Atina’da törenle karşılandı. Atina gazetesi Proia, bu ziyaret karşısında şu haberi yayımladı: “Türkiye’nin kaderine hâkim olan yaratıcı dahinin gerçekleştirdiği büyük reformların en açık özelliklerinden biri de, genç bir pilot kızın cesaretinde kendisini göstermektedir. Milli faaliyetin bütün alanlarında var olan Türk kadınının hak eşitliğini elde etmesinden bu yana sanki bir çok asırlar geçtiği zannedilebilir.” 17 Haziran’da Sofya’ya, 18 Haziran’da Belgrad’a ve 19 Haziran’da Bükreş’e ulaşan Sabiha Gökçen, gittiği her yerde resmi törenlerle karşılanıyor ve haberlere konu oluyordu. Gazeteler, cumhuriyet döneminde Türkiye’de havacılık alanında yaşanan gelişmelere dikkat çekerken, Sabiha Gökçen’i “Türk kadınlığının timsali” olarak...

Tarihte Bugün - 18 Haziran

Tarihte Bugün - 18 Haziran

Türk-Alman Saldırmazlık Paktı imzalandı Türkiye’nin güvenliği, Almanların 1941 Şubat’ında Bulgaristan’ı işgal etmesinden sonra kritik bir sürece girmişti. Ancak Hitler’in asıl hedefi Rusya’ydı ve bu yüzden Türkiye’ye saldırmayacağını açıklayarak Ankara’ya bir saldırmazlık paktı önerdi. Türkiye’nin de Alman tehdidini savuşturmak amacıyla bu öneriyi kabul etmesi üzerine, Türkiye’nin daha önceki diplomatik sorumluluklarını zedelememek kaydıyla 18 Haziran 1941’de, 10 yıl süreli bir saldırmazlık paktı imzalandı. Bundan sadece dört gün sonra Hitler orduları Sovyetler Birliği’ne saldırdılar. Sovyet tarihçiler, Almanya’nın Türkiye ile yaptığı saldırmazlık paktına güvenerek Sovyetler Birliği’ne saldırdığını yazar. Oysa ki bu tarihte Moskova, Berlin’le ittifaka benzer bir yakınlık içindeydi. O kadar ki Alman saldırısı başladığında Stalin ortada bir yanlış anlama olduğunu düşünerek, Alman ordusunun ihtiyaç duyduğu bazı stratejik maddelerin teslimatına devam edilmesi emrini vermişti. 1942 yılında Almanların hızı bir ölçüde kesilmiş ve savaşın seyri değişmeye başlamıştı. Ancak Müttefikler’in yeni güçlere gereksinimi vardı. Bu amaçla önce ABD ve...

Tarihte Bugün - 19 Haziran

Tarihte Bugün - 19 Haziran

Fuad Köprülü istifa etti  Demokrat Parti’nin kurucularından Prof. Dr. Fuad Köprülü, “İzahına lüzum görmediğim sebeplerden dolayı Hariciye Vekilliğinden istifamı derin saygılarımla rica ederim,” şeklinde yazdığı dilekçeyle Dışişleri Bakanı görevinden, 19 Haziran 1956 günü ayrıldı. Kurucuları arasında olduğu Demokrat Parti’de çözülmenin başlangıcı olarak görülen bu istifanın ardından Dışişleri Bakanlığına vekâleten İçişleri Bakanı Ethem Menderes getirildi.

Tarihte Bugün - 20 Haziran

Tarihte Bugün - 20 Haziran

Maksim Gorki için taziye mesajı Ünlü yazar Maksim Gorki’nin 18 Haziran 1936’daki ölümü üzerine Başbakan İsmet İnönü, SSCB Halk Komiserleri Konseyi Başkanı Vyaçeslav Molotov’a gönderilmek üzere aşağıdaki mektubu kaleme aldı: “Ekselans Bay Molotov, Moskova 20 Haziran 1936 Moskova’daki ikametim sırasında kendisiyle tanışmak fırsatını bana verdiğiniz ünlü muharrir Maksim Gorki’nin Sovyet edebiyat alemi için zalim bir ziya teşkil eden ölümünü derin bir teessürle haber aldım. Gorki’nin yüksek idealist ve insani düşüncelerinin henüz kuvvetli tesiri altında bulunmam, bu ölümden duyduğum teessürü artırmıştır. En samimi taziyetlerimin kabulünü ekselansınızdan rica ederim. İsmet İnönü”

Tarihte Bugün - 21 Haziran

Tarihte Bugün - 21 Haziran

Erdal İnönü anlatıyor Yalova’da 22 Haziran 1941 sabah erken bir saatte Cumhurbaşkanlığı köşkünde ağabeyim ile dolaşırken kapı çalındı ve yaverlerden biri telaşlı bir şekilde babamı uyandırıp bir haber vermek istediğini söyledi. Babamın odasına gittik. Ağabeyim yatağın cibinliğini kaldırdı ve babama dokundu. Babam gözünü açtı. Ağabeyim “ Süreyya Bey Ankara’dan telefon etti. 21 Haziran’da Almanlar Rusya’ya hücüm etmişler. Hitler konuşma yapmış “Beklediğimiz gün geldi. Ordularımız bu sabah Sovyet sınırlarını geçtiler.” Demiş . Ömer sözlerini bir solukta bitirip durunca babamın birden gülmeye başladığını gördük. Babam kahkahalarını tutamayarak bir süre güldü. Onu ferahlatan aylardır içinde yaşadığı kaygılı durumun, aklından çıkmayan tehlikeli olasılıkların birdenbire ortadan kaybolmasıydı. Ani neşesi hem bu ferahlamayı gösteriyor hem de iki yıldır en büyük titizlikle izlemiş olduğu dış politikasının başarısını bir anlamda kutluyordu. Ülkemize çok yaklaşmış olan tehlike şimdi herhalde azımsanmayacak bir süre boyunca uzaklaşmıştı. Savunma önlemleri gene azaltılmadan sürdürüldü. Ama kendi kalkınma çabalarımıza, eğitim ve kültür...

Tarihte Bugün - 22 Haziran

Tarihte Bugün - 22 Haziran

Ekonomik ve sosyal konular CHP’nin programına giriyor CHP’nin 22 Haziran 1953’teki 10. Kurultay’ında ekonomik ve sosyal sorunlara ağırlık verildi. Kurultaya parti içi gruplaşmaların yaşandığı bir dönemde gidildi. Şemsettin Günaltay, Genel Sekreter Kasım Gülek, Halkçı gazetesinin sahibi Nihat Erim ve Son Havadis gazetesinin sahibi Cemil Sait Barlas, parti içi muhalefetinde gruplaşmaların başını çekiyorlardı. Kurultayda İnönü ile Genel Sekreter Gülek arasında sert tartışmalar yaşandı. İnönü, 8. Kurultay’da kendi önerisiyle getirilen genel sekreterin kurultay delegelerince seçilmesi esasını değiştirmek istiyordu. Oysa Gülek, verilen bir hakkın geri alınamayacağın savunarak buna karşı çıkıyordu. Tartışmalar neticesinde önerge Tüzük Komisyonu’nca reddedildi. Ayrıca önceki parti programlarının giriş bölümünde yer alan “Kemalizm” sözcüğü, yeni programda “Atatürk yolu” olarak benimsendi. Programda ilk kez “Hukuk Devleti” kavramına yer verildi. İki meclisli sisteme geçilmesi, Anayasa Mahkemesi’nin kurulması, seçim güvenliği, yargıç bağımsızlığı, sendika ve meslek örgütleri kurma özgürlüğü ve işçilere grev hakkı gibi konular da programa girdi. Böylece ilk kez...

Tarihte Bugün - 23 Haziran

Tarihte Bugün - 23 Haziran

İnönü, Johnson’ın özel uçağı ile ABD’ye gitti 5 Haziran 1964’te Türk Hükümeti’nin Kıbrıs’a müdahale kararı üzerine ABD Başkanı Lyndon B. Johnson, böyle bir durumda olası bir Sovyet müdahalesine karşı NATO Antlaşması’nın devreye girmeyeceğini ve Kıbrıs’ta Amerikan yardımıyla alınan silahların kullanılamayacağını bir mektupla Türk hükümetine bildirmiş ve bu nedenle büyük reaksiyona yol açmıştı. Başkan Johnson, bu olaydan kısa bir süre sonra, sorunları görüşmek için Başbakan İnönü’yü Washington’a davet etti. Çağrı, Ankara siyasi çevrelerinde ve basında olumlu karşılandı. İnönü, ABD’nin tutumunu bir de kaynağından öğrenmek istediğinden davete olumlu yanıt verdi. Başbakan, 21 Haziran 1964’te, Johnson’ın gönderdiği özel uçakla ABD’ye uçtu ve Washington’da görkemli bir törenle karşılandı. Yapılan görüşmelerin ardından İnönü, 26 Haziran günü Washington’dan ayrılırken şu açıklamayı yaptı: “Meselenin güçlüklerini saklamak istemiyoruz. Fakat Amerikalılar ile birlikte dün vardığımız netice, bu güçlüklerin hallini kolaylaştıracaktır. Savaş tehlikesi devam ediyor! Enosis’i kabul ederiz, şu şartla ki Ada’nın bir kısmı...

Tarihte Bugün - 24 Haziran

Tarihte Bugün - 24 Haziran

Refah Faciası Birleşik Krallık’a sipariş edilmiş olan denizaltıları ve uçak filosunu teslim almakla görevli personeli taşıyan “Refah” şilebi, 23 Haziran 1941’de Kıbrıs yakınlarında kimliği belirsiz bir denizaltı tarafından torpillenerek batırıldı. Kazadan kurtulabilen küçük bir grubun, geminin tek filikasıyla Karataş sahillerinde karaya ulaşması, ülkede keder ve sevincin aynı anda yaşanmasına neden oldu. 168 seçme eleman kaybedilmiş, 32 kişi de şans eseri kurtulmuştu. Türkiye, II. Dünya Savaşı başlamadan önce Birleşik Krallık’a gemi siparişi vermiş, ancak savaşın başlamasıyla teslimat gecikmişti. Türk-Alman Saldırmazlık Paktı’nın gündeme gelmesi, İngiltere’nin gemileri teslim etmesini hızlandırdı. Bunun üzerine Türkiye, gemileri teslim alacak personeli yola çıkardı. Heyet önce deniz yoluyla Mısır’a gidecek, oradan da Queen Mary transatlantiği ile İngiltere’ye geçecekti. Refah’ın kimler tarafından batırıldığı bugün bile halen aydınlatılamamıştır. Personeli göndermek için bu kadar elverişsiz bir gemiyi yola çıkartanlar ise, başta donanma komutanı Mehmet Ali Ülgen olmak üzere, mahkemede beraat etmişlerdir.

Tarihte Bugün - 25 Haziran

Tarihte Bugün - 25 Haziran

Ömer İnönü diyor ki! Yüksek Mühendis Okulu öğrencilerinin, Türk Hava Kurumu uçaklarıyla pilotluk eğitimi yapmalarına dair karar nedeniyle, İsmet İnönü’nün büyük oğlu Ömer İnönü de Yeşilköy’de uçuşlara başladı. Ömer İnönü, bu vesileyle Cumhuriyet gazetesine verdiği demeçte, uçuş deneyimlerini Türk gençliğine şöyle aktarıyordu: “Uçuşlara ve uçmaya karşı olan sevgim, hatırlayabildiğim ilk hatıralar kadar eskidir. Küçükken daima havaya, tayyareye, tayyareciliğe ait hikâyeler dinlemekten hoşlanırdım. İlk hakiki tayyareyi 6 yaşındayken gördüm ve o gün uçtum. Çok kısa süren bu gezinti bende pek silik izler bıraktı. Hatırlayabildiğim tek şey, dünyanın dışarıdan, içinden daha iyi göründüğüdür. Bundan sonra fasılalarla tekrar tekrar uçtum. Bu uçuşlarım hep kapalı yolcu tayyarelerinde oldu. Halbuki uçmanın en büyük zevki, açık bir tayyarede anlaşılır. Bu fırsatı bana ilk defa Nuri Demirağ tayyareleri verdi. Şimdi ise Hava Kurumu bu yolda ilerlememe vesile oluyor. Öğreneceğim pek çok şey var; ama hepsinden evvel ilk yalnız uçacağım günü bekliyorum. Uçmayan bir milleti nasıl bir sonun beklediğini eskiden işitir, şüpheyle dinlerdir; şimdi gördük,...

Tarihte Bugün - 26 Haziran

Tarihte Bugün - 26 Haziran

Birleşmiş Milletler Antlaşması imzalandı Birleşmiş Milletler San Francisco Konferansı, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 50 ülkenin katılımıyla 25 Nisan 1945 günü başladı. İki ay süren çalışmalar sonunda Birleşmiş Milletler Antlaşması 111 maddelik son şekline getirildi. 25 Haziran 1945 günü oybirliği ile kabul edilen antlaşma, 26 Haziran’da imzalandı. Aynı gün TBMM, Birleşmiş Milletler Antlaşması’nı kabul ederek katılımcı olmayı resmen kabul etti. 24 Ekim 1945’de yürürlüğe giren antlaşmayla Birleşmiş Milletler kuruldu.

Tarihte Bugün - 27 Haziran

Tarihte Bugün - 27 Haziran

İngiltere’nin formülü ve Ada’nın taksimi İnönü, ABD’de Başkan Johnson’ı ziyaret ettikten sonra dönüşte 27 Haziran 1964 sabahı Londra’ya uğrayarak, İngiltere Başbakanı Sir Alec Douglas Home’la buluştu. Home, İnönü’ye, eğer Kıbrıs Yunanistan’a verilecek olursa Türkiye’nin buna karşılık ne isteyeceğini sordu. İnönü, bu beklenmedik soruya, “Siz kimin malını kime veriyorsunuz?” şeklinde tepki gösterdi. 1963’te yoğunlaşan Rum saldırıları üzerine İngiliz Hükümeti, Kıbrıs’ın geleceğiyle ilgili bazı yeni fikirler oluşturmuştu. İki toplumun bir arada yaşamalarının artık çok zor, hatta imkânsız olduğu tezine dayanan bu formüllerin ağırlık noktasını, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin yeniden ve fiziki ayrılığı dikkate alacak şekilde düzenlenmesi görüşü oluşturuyordu. Diğer bir deyişle, Ada’nın taksimi öngörülüyordu.

Tarihte Bugün - 28 Haziran

Tarihte Bugün - 28 Haziran

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CMKP) 1961 Genel seçimlerinden sonra Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi’nin (CKMP) İsmet İnönü'nün kuracağı koalisyon hükümetine katılıp katılmaması konusunda bu parti içinde anlaşmazlık çıktı. CKMP'nin koalisyonlara katılmasına karşı çıkarak parti genel başkanlığından ve partiden istifa eden Osman Bölükbaşı'yla bir grup milletvekili ve senatör 13 Haziran 1962'de Millet Partisi'ni kurdular. Osman Bölükbaşı partinin genel başkanlığına seçildi. Bundan sonra Osman Bölükbaşı'nın saygınlık ve etkinliği partinin başarısıyla özdeşleşti. Millet Partisi 1965 genel seçimlerinde % 6.16 oy oranıyla 31 milletvekilliği kazanarak üçüncü parti oldu. 1969 genel seçimlerinde ise % 3,22 oyla ancak 6 milletvekilliği kazanabildi. Osman Bölükbaşı 1972’de genel başkanlık ve aktif siyaset'ten çekilince Millet Partisi'nin gücü iyice azaldı. Cemal Tural genel başkanlığa getirildi. MP, Cemal Tural'ın genel başkanlığında girilen 1973 genel seçimlerinde hiç milletvekilliği kazanamadı. 1975'teki genel kongrede Celal Kargılı'nın genel başkanlığa seçilmesi de partiye canlılık getirmedi. Parti, 1977'de kendini feshetti.

Tarihte Bugün - 29 Haziran

Tarihte Bugün - 29 Haziran

Hatay Meclisi dağıldı Hatay Meclis Başkanı Abdülgani Türkmen’in 29 Haziran 1939 tarihli Meclis konuşması: “Muhterem arkadaşlarım, Bugünkü fevkalade toplantımızla Meclisimiz en şerefli vazifesini yapmış, Hatay’ın kopmaz bir parça olarak anavatana kavuştuğuna ittifakla karar vermiştir. Bu isabetli karardan dolayı hepinizi sevgi ve saygıyla selamlar ve tebrik ederim. Arkadaşlarım, Hatay Millet Meclisi bütün çalışmalarında anavatana en sadık duygularla bağlanmış, Milli Şef İsmet İnönü’nün yüksek arzuları dahilinde hareket etmiştir. Bu, bizim için unutulmaz şeref hatıralarıdır. Hatay’ı kurtaran büyüklerimize en derin şükran ve tazimlerimi ifade etmekle mesudum. Tarihi vazifesini ikmal eden Hatay Millet Meclisi’ni dağıtıyorum.” Meclis’in dağılmasının ardından İstiklal Marşı çalındı ve Hatay Bayrağı indirilerek yerine Türk Bayrağı çekildi. Böylece uzun yıllardır hayali kurulan kutlamalar başlatıldı. Mustafa Kemal Atatürk’ün “şahsi meselem” dediği Hatay, artık Türkiye Cumhuriyeti’ne katılmıştı.

Tarihte Bugün - 30 Haziran

Tarihte Bugün - 30 Haziran

Askerliğe veda Büyük Taarruz başarılarının sonucunda TBMM’nin kendisine Korgeneral rütbesi vermesi üzerine İsmet Paşa, ateşkes görüşmelerinde bulunmak üzere Mudanya’ya bu rütbeyle gitmişti. İsmet Paşa, 28 Ekim 1922’de Mustafa Kemal’in arzusuyla ordudaki fiili görevinden ayrılarak Dışişleri Bakanlığına getirildi; ancak Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki yeri korundu. 1926’da orgeneralliğe terfi ettirildi ve 30 Haziran 1927’de ordudan emekli oldu. İsmet Paşa’nın Dışişleri Bakanlığına getirilmesini Atatürk, Nutuk’ta şöyle anlatır: “Bursa’da kaldığım günlerde, Refet Paşa’yı, bilindiği gibi İstanbul’a gönderdim. İsmet Paşa’nın da, mevcut bunca bilgime rağmen, Delegeler Heyeti’ne başkanlık edip edemeyeceğini bir daha inceledim. Mudanya Konferansı’nı nasıl idare ettiğini ayrıntılı olarak anlamaya çalıştım. İsmet Paşa’nın kendisine tasavvurlarımla ilgili hiçbir kelime söylemiyordum. Sonunda kararımı olumlu olarak verdim. İsmet Paşa’nın Delegeler Heyeti Başkanı olabilmesi için, daha önce Dışişleri Bakanı olmasını uygun gördüm. Bunu sağlamak için doğrudan doğruya Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal Bey’e özel ve gizli olarak yazdığım bir şifreli...