Şubat

Tarihte Bugün - 1 Şubat

Tarihte Bugün - 1 Şubat

Darbe teşebbüsünden önce uyarı konuşması   Başbakan İsmet İnönü, 1 Şubat 1962’de Belediye Sarayı Meclis Salonu’nda Sanayi ve Ticaret Odaları ile Ticaret Borsası temsilcilerinin de katıldığı bir toplantı düzenledi. İnönü, tüccar ve sanayicilerin siyasi huzur ve istikrar arayışlarına değindikten sonra, sözlerine şöyle devam etti: “Açık konuşacağım. Bir yandan yarın, bir ikinci ihtilalin olacağı rüzgârı, bir yandan 27 Mayıs’ın intikamı alınmaya çalışılıyor havası estiriliyor. Herkes her sabah gazetesini açtığında yeni bir endişe ile karşılaşıyor. Bu yüzden vatandaşın siniri bozuluyor... Hükümet yanınızdadır, hükümet kuvvetlidir ve sağlamdır. Türkiye’de hiçbir maceraya yer yoktur ve olmayacaktır.”İnönü’nün boşa konuşmadığı, Harp Okulu Komutanı ve Silahlı Kuvvetler Birliği’nin üst düzey yöneticisi Talat Aydemir’in 21-22 Şubat gecesi kalkıştığı darbe teşebbüsünden anlaşıldı. Darbeciler ceza almadan, ancak emekliye sevk edilerek eylemlerini yarıda bırakmak zorunda kaldılar. Aydemir’in bu maceradan ders almayarak 21 Mayıs 1963’te yeniden giriştiği darbe teşebbüsü ise sadece canına mal olmakla kalmadı, iki devre Harbiye öğrencisinin...

Tarihte Bugün - 2 Şubat

Tarihte Bugün - 2 Şubat

Bursa’da Merinos Fabrikası açıldı 1933 yılında kabul edilen Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamında, ana sektörlerde faaliyet göstermek üzere 20 yeni fabrika kurulması öngörülmüştü. Tekstil alanındaki en büyük yatırımlardan biri de, Bursa’da kurulacak olan Sümerbank Merinos Yünlü Sanayi Dokuma Fabrikası’ydı. Fabrikanın temeli 28 Kasım 1935 günü Başbakan İsmet İnönü ve İktisat Vekili Celal Bayar tarafından atıldı. Tesis, 26 ay gibi kısa bir sürede tamamlanarak 2 Şubat 1938’de hizmete girdi. Fabrikanın açılışını Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk yaptı. Merinos fabrikası, Türkiye’nin ilk kamgarn yün üretim tesisi olarak önceleri sadece iplik üretirken, 1944’te dokuma, 1946’da da apre tesislerinin ilavesiyle Ortadoğu’nun en büyük entegre tesisi haline geldi. Faaliyet gösterdiği sektörün ve Bursa şehrinin gelişmesine önemli katkı sağlayan kurum, 2004 yılında özelleştirildikten sonra kapandı.

Tarihte Bugün - 3 Şubat

Tarihte Bugün - 3 Şubat

Sivas Askeri Ortaokul yılları İsmet İnönü, sonradan o günleri anlatırken, “Ben kabiliyeti sonradan keşfedilmiş bir çocuktum. Sivas Askeri Ortaokulu’nda bir sene sınıfta kaldım,” der. Ama bu olay ona ders olur. Ortaokulu 4 yerine 5 senede bitirir. Onu bir sene sınıfta bırakan matematik öğretmeni Ömer Efendi’yi sonradan minnetle anar. Hatta ikinci oğluna Ömer adını verir. Bu yıllarda Fransızca öğrenmeye başlar. 1895’te de ortaokulu tamamlar. Sivas’ta askeri lise olmadığından bir yıl kadar Sivas Mülkiye İdadisi’nde okur. Fakat okula ısınamadığından, 1897 yılında İstanbul’daki Mühendishane İdadisi’ne naklini yaptırarak, askeri kariyeri yolunda önemli bir adım atar.

Tarihte Bugün - 4 Şubat

Tarihte Bugün - 4 Şubat

Lozan’da görüşmeler kesiliyor Yaklaşık 3 aydır süren Lozan Konferansı müzakeratı, 4 Şubat 1923’te kesintiye uğradı. Lozan’da TBMM Hükümeti, sadece Anadolu’ya saldıran ve orada yendiği Yunanlılarla değil, I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ni mağlup eden devletlerle de karşılaşıp hesaplaştı. Artık tarihe karışmış olan bu imparatorluğun tüm tasfiye davaları ile yüzleşmek zorunda kaldı. Lozan görüşmeleri 20 Kasım 1922’de başladı. Konferans, Osmanlı borçları, Türk-Yunan sınırı, Boğazlar, Musul, azınlıklar ve kapitülasyonlar gibi temel konularda sert tartışmalara sahne oldu. Türk heyetinin bu kadar dirençli olacağını kimse tahmin etmemişti. İsmet Paşa, Ankara’ya gönderdiği raporda şöyle diyordu: “Ya bizleri yıkacaklar, eski şekilde bir Sevr yaratacaklar, ya biz onları yıkacağız, her uygar ve bağımsız ulus gibi bir barış yapacağız.” Sonuçta kapitülasyonların kaldırılması, İstanbul’un boşaltılması ve Musul konularında tarafların tavize yanaşmaması ve önemli görüş ayrılıkları çıkması üzerine görüşmeler kesildi. Türk heyeti yeniden Ankara’ya döndü. Lozan Konferansı’nın ikinci aşaması 23 Nisan 1923’te yeniden başladı. Bu kez İngiliz...

Tarihte Bugün - 5 Şubat

Tarihte Bugün - 5 Şubat

“Altı Ok” Anayasa hükmü haline geldi 5 Şubat 1937’de kabul edilen 3115 sayılı Kanun’un birinci maddesi uyarınca, 1924 Anayasası’nın ikinci maddesine yapılan “Türkiye Devleti, cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, lâik ve inkılâpçıdır” ekiyle, CHP’nin temel ilkeleri olan “Altı Ok” Türkiye’nin de anayasal ilkeleri haline geldi. Anayasa hukukçuları, 1940’lı yılların başından itibaren bu maddeye çeşitli eleştiriler getirdiler. İsmet İnönü de, 25 Mart 1950’de Kırıkkale sinemasında yaptığı bir konuşmada “Altı Ok”un anayasadan çıkarılacağını açıkladı. İlginçtir ki bu madde, 1950 Mayıs’ında iktidara gelen Demokrat Parti devrinde değil, onu deviren 27 Mayıs 1960 darbesinin yarattığı ortamda Anayasa’dan çıkarıldı.

Tarihte Bugün - 6 Şubat

Tarihte Bugün - 6 Şubat

Mevhibe İnönü’den Yardımsevenler Derneği’ne destek İlk toplantısını 1926 yılında gerçekleştiren Yardımsevenler Derneği’nin kurucuları arasında Mevhibe İnönü de bulunuyordu. Savaşların yol açtığı yoksulluğun giderilmesine bir nebze bile olsa katkıda bulunmak amacıyla çeşitli alanlarda faaliyet gösteren derneğin, açıldığı günden itibaren her türlü etkinliğinde Mevhibe Hanım’ın katkıları söz konusuydu. Bu yöndeki faaliyetlerden biri, dernekteki dikiş, nakış ve çorap atölyelerinde örülen ve dikilen kıyafetlerin, ihtiyacı olan çocuklara ve doğum yapan annelere dağıtılmasıydı. Böylece hem ihtiyacı olanlara yardım ediliyor, hem de bu ürünleri üreten kadınlara çalışma olanağı sağlanıyordu. Bu, “Emek Karşılığı Yardım” fikrinin Cumhuriyet tarihindeki ilk uygulamalarından biriydi. 1939’daki Erzincan depreminde dernek, Kızılay’ın yanında yer alarak adını yurt düzeyinde duyurmuş ve çalışmalarını Ankara’nın dışına da taşıma olanağı bulmuştu. II. Dünya Savaşı’nın patlak vermesinden sonra dernek, atölyelerde askerlere kıyafet dikilmesi konusunda da aktif görev aldı. Ayrıca savaşa girme ihtimaline karşı kadınları cephe gerisi hizmetlere hazırlamak...

Tarihte Bugün - 7 Şubat

Tarihte Bugün - 7 Şubat

İnönü ailesinin biricik kızı Özden doğdu İsmet ve Mevhibe İnönü’nün, üç erkek çocuğun ardından tek kızları Özden, 7 Şubat 1930’da Ankara’da dünyaya geldi. Özden İnönü, Ankara Kız Lisesi’nden sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. 1955 yılında gazeteci Metin Toker’le evlendi. Bu evlilikten üç çocuğu oldu: Nurperi, Gülsün ve Güçlü. Çocuklarından Gülsün Bilgehan, halen CHP milletvekilidir. Özden Toker, İsmet İnönü’nün anısını yaşatmak; ondan kalan belge ve eşyaları toplayıp korumak, araştırmacıların yararlanacakları duruma getirmek ve bunları gelecek nesillere aktarmak amacıyla, 22 Şubat 1983 tarihinde İnönü Vakfı’nın kurucuları arasında yer aldı ve annesinden sonra vakfın başkanlığını üstlendi. 2002 yılında eşi Metin Toker’i kaybetti. Halen Ankara’da yaşamaktadır.

Tarihte Bugün - 8 Şubat

Tarihte Bugün - 8 Şubat

Türk Sovyet İlişkilerinde Futbol Etkisi Sovyet futbol takımının 1925 yılında Türkiye'ye gelmesi bununla ilgili faaliyetlere katılanların görüşlerine göre Sovyet-Türk dostluğunun samimi gösterimine dönüşmüştür. Karşılık maçları 1931 yılında Moskova'da ve 1932 yılında İstanbul'da olmuştur. Havacılığın geliştirilmesine olağanüstü ilgi her iki ülkede de ortaya çıkmıştır. Sovyet "Aviahim"'in girişimleri üzerine 1926 yılında Moskova ve Ankara arasındaki güzergahta ilk hava uçuşu yapılmıştır. 1930 yılında Ankara "Büyük Doğu Uçuşu" adı verilen Moskova-Tahran-Kabil uçuşunun safhalarından biri olmuştur. İlk Türk kadın pilotu Sabiha Gökçen'in SSCB'deki hava kulüplerinde staj gördüğü, 1934 yılının Nisan-Mayıs aylarında SSCB'de bulunan Türk Hava grubuna ait birkaç uçağın da Bir Mayıs Bayramı dolayısıyla düzenlenen geçit törenine katıldığı kayda değer diğer önemli hususlardır.

Tarihte Bugün - 9 Şubat

Tarihte Bugün - 9 Şubat

Peri masalı gibi bir aşk Özden İnönü, yurtdışından yeni dönmüş, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne asistan olarak yeni girmiştir. Bir arkadaşının daveti üzerine İstanbul’a gider. Orada, bir arkadaş toplantısında Metin Toker’le tanışır. Metin Toker, o sırada hem okumakta, hem de Cumhuriyet gazetesine yazılar yazmaktadır. Aralarında arkadaşlık başlar. Pek varlıklı olmayan genç bir gazeteci ile, Cumhurbaşkanı - Milli Şef - İkinci Adam İsmet Paşa’nın kızı arasındaki “peri masalı” diye anılan aşk böyle başlar. Masal önce İstanbul ve Ankara’da, sonra da Metin Toker’in okuduğu Paris’te ve Özden İnönü’nün bir tez programı için bulunduğu Edinburgh’da devam eder. İki genç, 9 Şubat 1955’te Pembe Köşk’te yapılan sade bir törenle evlenirler.

Tarihte Bugün - 10 Şubat

Tarihte Bugün - 10 Şubat

Milletvekillerine zam teklifine ret 1959 başında milletvekili ödeneklerinin artırılmasına dair Bütçe Komisyonu’nca alınan karar, halk arasında büyük tepkiye yol açtı. Aslında istenen artış fazla olmamakla birlikte, ülke ekonomisi dardaydı ve geçim zorluğu nedeniyle halk büyük sıkıntılara katlanıyordu. Durum böyle olup halkın büyük çoğunluğu ucu ucuna yaşamaya çalışırken, milletvekillerinden de hiç değilse “genel yoksulluğa mümkün mertebe uymaları” bekleniyordu: “Bu Meclis’in üyesi sıfatı ile milletvekillerimizden hepimize örnek olmalarını beklemek hakkımızdır. 1950 yılına kıyasla bugün memurlara ne kadar fazla veriyoruz? Sayın milletvekillerimiz kendilerine onu bile istememelidirler. Ondan fazlasını katiyen istememelidirler. Yoksa vatandaşın yüreği incinir, yarımıza karşı güveni sarsılır ve içindeki çalışma ateşi yavaş yavaş sönmeye başlar.” Cumhuriyet gazetesinin zikrettiği 1950 tarihi, elbette Demokrat Parti’nin iktidarı aldığı tarihi ifade ediyor ve ekonomik durumun geldiği duruma dair ince bir gönderme yapıyordu. Aynı görüşü paylaşan CHP Grubu da, İsmet İnönü’nün “Milletvekillerine zam teklifinin reddedilmesini” isteyen önergesini 10 Şubat 1959’da...

Tarihte Bugün - 11 Şubat

Tarihte Bugün - 11 Şubat

İsmet Bey Yemen çöllerinde  1910 yılındaki Trakya Manevraları, İsmet Bey’in Genelkurmay Başkanı Ahmet İzzet Paşa tarafından takdir görmesini sağlarken, onu Yemen çöllerine de sürükledi. İzzet Paşa, 1910 Şubat’ında, Yemen’de baş gösteren ayaklanma dolayısıyla oraya gönderilecek kuvvetlerin (Yemen Kuvva-i Seyyaresi) komutanlığına atanınca, İsmet Bey’e mektup yazarak kendi karargâhında görev almasını istedi. O sırada Yemen’in Cebel denilen dağlık bölgesinde İmam Yahya emrindeki Şii Zeydiler, İngilizlerin de kışkırtmasıyla Osmanlı yönetimine karşı ayaklanmışlardı. Ülkenin Tahame diye anılan düz bölgesindeki Sünni halk ise imparatorluğa bağlı kalmıştı. Ancak çok geçmeden Hicaz ile Yemen arasındaki Asir yöresinde de ayaklanmalar çıktı. Yemen’de çok kritik bir zamanda bizzat İmam Yahya ile müzakerelerde bulunan İsmet Bey’in isyancıları ikna etmekteki başarısı, Birinci Dünya Savaşı sırasında Hicaz kaynarken, Yemen’in Osmanlı İmparatorluğu’nu rahatsız edecek her türlü eylemden kaçınmasından bellidir. İsmet Bey’in yeniden ülkeye dönüşü 16 Nisan 1913’ü buldu.

Tarihte Bugün - 12 Şubat

Tarihte Bugün - 12 Şubat

Troçki İstanbul’a geldi Lenin’in 1924’te ölümünün ardından Stalin’le girdiği iktidar kavgasını kaybeden Leo Troçki, önce parti içinde izole edilerek Kazakistan’a sürüldü, ardından da 12 Şubat 1929’da politik göçmen olarak İstanbul’a geldi. 1932 yılına kadar Büyükada’da yaşamasına rağmen, 20 Şubat 1932’de Sovyet hükümeti tarafından vatandaşlıktan çıkarılınca politik göçmen statüsü tehlikeye girdi. Türk hükümetinin güvenliğini sağlamaya devam etmesine rağmen Türkiye-Rusya ilişkilerinin gelişmesi ve Başbakan İsmet İnönü’nün 25 Nisan-10 Mayıs 1932 tarihleri arasında Sovyetler Birliği’ni ziyaret etmesi, Troçki’yi tedirgin etti. Bunun üzerine 1933 başında Fransa’ya, oradan da Norveç’e gitti. 1937’de geçtiği Meksika’da, 3 yıl sonra Stalinci ajan Ramon Mercader tarafından öldürüldü. Troçki’nin İstanbul Büyükada yılları yazar olarak çok verimli geçti. Sürekli Devrim, Stalin Grubunun Hatası, Rus Devrimi Tarihi, Çin Devrimi’nin Sorunları ve Hayatım gibi eserleri burada şekillendi. Troçki bir de tekne almıştı. Boş zamanlarının çoğunu Yunan balıkçı Haralambos ile birlikte balık tutarak değerlendiriyordu. Kaldığı Arap İzzet Paşa Yalısı yanınca...

Tarihte Bugün - 13 Şubat

Tarihte Bugün - 13 Şubat

İnönü Hükümeti çekildi CHP’nin koalisyon ortakları olan Yeni Türkiye Partisi ve Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi 17 Kasım 1963 yerel seçimlerinde iyi bir sonuç elde edemeyince, oy kaybına uğradıkları gerekçesiyle hükümetten çekildiler. Bunun üzerine Başbakan İnönü, 2 Aralık 1963’te istifa etmek zorunda kaldı ve yeni bir hükümet kurmak için çalışmalara başladı. Bu kez bağımsızların desteğini elde eden İnönü, 25 Aralık 1963’te 175’e karşı 225 oyla güvenoyu aldı. İçinde üç bağımsız milletvekilinin de bulunduğu kabine, İnönü’nün kurduğu 10’uncu kabineydi. Bu sırada ekonomik sorunlara ek olarak Kıbrıs krizi de derinleşmiş, adada Türklere karşı şiddet olayları giderek artmıştı. Tüm diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması üzerine Türkiye’nin Kıbrıs’a müdahale kararı da ABD Başkanı Johnson tarafından durdurulmuştu. Bu dış problemlere ek olarak hükümet içinde huzursuzluk ve iktidar kavgası bitmek bilmiyordu. 4 Ocak 1964’ten beri işbaşında olan İnönü Hükümeti, muhalefetin Meclis içinde hükümeti devirecek bir güce ulaştığını görünce, 1965 bütçesinin kabulünü bir güvenoylamasına dönüştürdü. 13 Şubat 1965 günü yapılan oylamada, bütçe...

Tarihte Bugün - 14 Şubat

Tarihte Bugün - 14 Şubat

Genç İsmet, Topçu Okulu’na girdi Osmanlı Devleti’nin 1787-88 yıllarında Rus ve Avusturya karşısında uğradığı ağır yenilgi, ıslahatın önce ordudan başlatılması gerektiği inancını yerleştirdi. III. Selim’in 1792 yılında İstanbul Haliç’te inşa ettirdiği Humbaracı Kışlası, bu çabanın ilk ürünlerindendi. Gelişen bu kuruma 1793’te Mühendishane-i Berri-i Hümayun adı verildi. 1826’da Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasında Karacehennem İbrahim Ağa ve topçuları önemli bir rol oynayınca, topçu sınıfının itibarı daha da yükseldi. 1847 yılında yeterince nitelikli subay yetiştirilmesi için Mühendishane Nazırlığı’nca hazırlanmış yeni bir lahiya kabul olundu. Bu yıllardan itibaren okulun Türk çağdaşlaşmasının koçbaşlarından biri olduğu rahatlıkla söylenebilir. Topçu Okulu’nun 1909 sonrasında Harbiye ile birleşmesinden sonra sivilleşen Mühendishane-i Berri-i Hümayun’un mirasçısı ise İstanbul Teknik Üniversitesi olmuştur. Mustafa İsmet, 21 Temmuz 1897’de Sivas Mülkiye İdadisi’nin altıncı sınıfından nakil alarak Halıcıoğlu’ndaki Mühendishane’nin lise kısmına kayıt yaptırdığında, 13 yaşını henüz tamamlamamıştı. İdadi’den sonra 14 Şubat...

Tarihte Bugün - 15 Şubat

Tarihte Bugün - 15 Şubat

Edebiyatımızda Toplumsal Gerçekçiler Birinci ve İkinci Yeni'ye tepki olarak ortaya çıkmıştır. Sosyal olaylara ve toplumsal meselelere yönelmişlerdir. Eserlerinde köy hayatını ve köylülerin sorunlarını ele alan bu sanatçılar yurt gerçeklerini anlatmak gerektiğini savunmuşlardır. Özellikle hikaye ve roman türünde başarılı olmuşlardır. Bu akımın içinde sayılan edebiyatçılar şunlardır: Nazım Hikmet, Rıfat Ilgaz, Ahmet Arif, Kemal Tahir, Orhan Kemal

Tarihte Bugün - 16 Şubat

Tarihte Bugün - 16 Şubat

Türk Tayyare Cemiyeti kuruldu Türk Hava Kurumu, Mustafa Kemal Paşa’nın emriyle Cevat Abbas Gürer tarafından 16 Şubat 1925’te Türk Tayyare Cemiyeti adıyla kuruldu. Cemiyetin başlıca amaçları Türkiye’de bir havacılık sanayii kurmak, havacılığın askeri, ekonomik, sosyal ve siyasi önemini halka anlatmak, sivil ve askeri havacılığın gelişimini sağlamak, bunun için gerekli araçları hazırlayarak personel yetiştirmek ve “uçan bir Türk gençliği yaratmak”tı. Gazi’nin özel ilgisiyle gelişen havacılık faaliyetlerini İsmet Paşa da yakından izledi. İsmet İnönü, 3 Mayıs 1935’te Türkkuşu’nun açılışı için yaptığı konuşmada sivil havacılığın önemine dikkat çekiyor, yine 24 Mayıs 1935’te Türk Tayyare Cemiyeti’nin 6. Kongresini açarken hava savunmasının artık uluslararası siyasetin en önemli unsuru haline geldiğini söylüyordu.Onun havacılığa verdiği önemin simgesel bir göstergesi de, İnönü ailesi olarak aynı yılın 26 Mayıs’ında Türk Tayyare Cemiyeti’ne üyelik başvurusu yapmasıydı.

Tarihte Bugün - 17 Şubat

Tarihte Bugün - 17 Şubat

İzmir İktisat Kongresi başladı İzmir İktisat Kongresi veya 1. İktisat Kongresi, 17 Şubat-4 Mart 1923 tarihleri arasında yapıldı. İzmir’de Banka-Han binasında toplanan bu kongrede, değişik sektörlere mensup 1.135 delege ile yeni Türkiye’nin ekonomik yapılanması tartışıldı. Dönemin yönetici kadrosu, Kurtuluş Savaşı ile kazanılan zaferden sonra, siyasi ve ekonomik bağımsızlığı da kazanmayı en temel hedef olarak görmekteydi. Geçmiş dönemde TBMM’nin başlıca uğraşı yurdu işgalden kurtarmak olmuştu, ama şimdi öngörülen ekonomik bağımsızlığa nasıl ulaşılacağı etraflıca tartışılmalıydı. İzmir İktisat Kongresi’nde esas olarak bireysel girişimciliği ve özel teşebbüsü teşvik eden liberal bir anlayış benimsenmişti. “İktisadi Misak-ı Milli”ye uygun olarak devlet, ekonomide sadece teşvik edici bir rol oynayacak ve özel teşebbüsün ekonomik gücünü aşan alanlarda faaliyet gösterecekti. Fakat savaşlardan büyük zarar görmüş ülkede kişi başına gelir düzeyi çok düşüktü. Sermaye birikimi ve altyapı imkânları da son derece yetersizdi. Ekonomi daha çok tarımsal üretime dayanıyor, ülkedeki sanayi kuruluşlarının sayısı bir elin parmaklarını geçmiyordu. Tüm bunlara...

Tarihte Bugün - 18 Şubat

Tarihte Bugün - 18 Şubat

TBMM’de Türkiye’nin NATO’ya girişi onaylandı 1945 yılında İkinci Dünya Savaşı sona ermiş, ama Türkiye’de İkinci Balkan Harbi’ne benzer bir artçı depremin yaşanacağına dair endişeler bitmemişti. Avrupa’nın doğusu, Kızıl Ordu’nun işgalinde Sovyetler Birliği’nin rejim dayatması ile karşı karşıyaydı. Sovyetler’in bir yandan Türkiye’nin doğu bölgesinden toprak talebinde bulunması ve diğer yandan Boğazlar üzerindeki dayatmacı istekleri, Türkiye Cumhuriyeti’ni Milli Mücadele’den beri en büyük dış tehditle karşı karşıya bırakmıştı. Bu ortamda kendine güvence arayan Türkiye, daha savaş bitmeden müttefikler aramaya koyulmuş, ama bunda fazla başarılı olamamıştı. 4 Nisan 1949’da kurulan Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO), bu koşullar altında Türkiye için bir ümit kaynağı oldu. Türk hükümeti, bu nedenle kurulduğu günden itibaren bu ittifak sistemine katılmak için istekli bir yaklaşım sergiledi. Ancak NATO’nun küçük üyeleri ile ABD, Sovyet tehdidini artıracağı gerekçesiyle Türkiye’nin üyeliğine karşı çıktılar. Diğer yandan Türkiye’nin sahip olduğu jeopolitik önem ve 1950’de Kore Savaşı’na gönderilen Türk askerinin gösterdiği yararlılık,...

Tarihte Bugün - 19 Şubat

Tarihte Bugün - 19 Şubat

Halkevleri açıldı Ulus devlet olarak kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde, yeni bir toplum inşa etmeye yardımcı olması için 19 Şubat 1932’de, ilk olarak 14 merkezde (Afyon, Ankara, Bolu, Bursa, Çanakkale, Denizli, Diyarbakır, İstanbul, Eskişehir, İzmir, Konya, Malatya, Samsun ve Aydın) Halkevleri açıldı. Halkevleri’nin ana kuruluş amacı, Türk halkının çağdaş medeniyetler seviyesine ulaşmasını ve yapılan inkılapların yerleşmesini sağlamaktı. Başbakan İsmet İnönü, Halkevleri’nin açılış konuşmasında bu amacı şu sözlerle özetlemişti: “Silah kuvvetinden, her türlü cebir ve madde kuvvetinden daha müessir olan nokta, bizim itikadımıza göre Halkevi gibi müesseselerdir. Fikirlerle bütün millet içinde, milli hayatın kazanacağı beraberlik, yükseklik ve sağlamlıktır. Her silahtan üstün olan budur.” O yüzdendir ki Halkevleri’nin tüzüğünün ilk maddesi şöyle saptanmıştı: “Kalplerinde ve dimağlarında memleket sevgisini mukaddes ve ileriye götüren bir heyecan halinde duyanlar için toplanma ve çalışma yeridir. Halkevleri’nin kapıları, partiye kayıtlı olan olmayan bütün vatandaşlara açıktır.” Halkevleri, etkin olarak varlık gösterdiği 1932-1953 yılları arasında önemli...

Tarihte Bugün - 20 Şubat

Tarihte Bugün - 20 Şubat

Hükümet değişikliği İsmet İnönü’nün başkanlığında 25 Aralık 1963 tarihinde kurulan ve bağımsız milletvekillerinin desteklediği bir azınlık hükümeti olan 28. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Meclis’te yapılan bütçe oylamasında ret oylarının kabul oylarından fazla çıkması üzerine istifa etti. Bunun üzerine Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel tarafından Suat Hayri Ürgüplü, partiler üstü bir hükümet kurmakla görevlendirildi. 20 Şubat 1965 tarihinde Suat Hayri Ürgüplü’nün başkanlığında, Adalet Partisi (AP), Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP), Yeni Türkiye Partisi (YTP) ve Millet Partisi’nin (MP) katılımıyla dördüncü koalisyon hükümeti kuruldu. Yeni hükümette, AP Genel Başkanı Süleyman Demirel başbakan yardımcısı olarak görev aldı. CHP’de ise 10 Ekim 1965 seçimlerinin kaybedilmesi üzerine, parti içi görüş ayrılıkları derinleşti. İnönü’nün desteklediği “ortanın solu” politikasının CHP tarafından benimsenmesine rağmen parti, 1969 yılında yapılan genel seçimleri de kaybetti.  

Tarihte Bugün - 21 Şubat

Tarihte Bugün - 21 Şubat

Başbakan İnönü’ye suikast girişimi Cumhuriyeti kuran kadronun ikinci önemli ismi İsmet İnönü, 1964 yılında bir suikast girişimine maruz kaldı. 27 Mayıs Darbesi’nin ardından iktidara gelen CHP lideri ve Başbakan İsmet İnönü, 21 Şubat 1964’te silahlı bir saldırıya uğradı. İnönü’nün makam aracına 4 kurşun isabet ettiyse de suikastçı amacına ulaşamadı. İnönü’yü öldürmeye çalışırken yakalanan Kayserili elektrikçi Mesut Suna, olaydan sonra 20 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırıldı. Sanık, o devirde çok gevşek olarak uygulanan yakın korumayı İnönü’nün elini öpme bahanesiyle atlatmış, ancak kullandığı küçük kalibreli silahın kurşunları zırhsız makam otomobilinin karoserine saplanıp kalmıştı. Aktarılan bilgilere göre sanık ilk ifadesinde, 27 Mayıs 1960 darbesinin intikamını almak amacıyla hareket ettiğini söylemişti.

Tarihte Bugün - 22 Şubat

Tarihte Bugün - 22 Şubat

Köşkte balo hazırlıkları son sürat Cumhuriyet’in ilk balosu, Atatürk’ün isteğiyle 22 Şubat 1927’de Pembe Köşk’te yapıldı. Karlı bir gece olduğundan, davetliler otomobilleriyle çıkamamış, karda yürüyerek bata çıka gelebilmişlerdi. Yabancı büyükelçi eşlerinin çoğu, ayakkabıları sırılsıklam olduğu için çıplak ayakla dans etmek zorunda kalmışlardı. Pembe Köşk, İsmet İnönü’nün 1925’ten 1973’te ölümüne kadar 48 yıl yaşadığı, Cumhuriyet tarihinin en önemli mekânlarından biridir. Bu köşk, Atatürk’ün başkanlık ettiği toplantılara, Ankara’nın ilk balosuna, şehirdeki ilk konserlere, ilk sergilere, bilimsel toplantılara, satranç, bilardo ve at binme yarışlarına ev sahipliği yapmıştır. Günümüzde İnönü Vakfı tarafından müze-ev olarak düzenlenen Pembe Köşk, her yıl milli bayramlarda ziyarete açılmaktadır. Köşk’te İnönü ailesine ait eşya, madalyalar, Atatürk ile yemek yedikleri oda, İsmet İnönü’nün Atatürk ile bilardo oynadığı masa, İsmet İnönü’nün çeşitli eşyaları, satranç masası, silahlar, üniformalar ve fotoğraflar sergilenmektedir. Köşkün karşısındaki parkta, heykeltıraş Mine Sunar tarafından yapılan 4,5 metre boyunda ve 3 ton...

Tarihte Bugün - 23 Şubat

Tarihte Bugün - 23 Şubat

Türkiye II. Dünya Savaşı’na girdi Türkiye, İsmet İnönü’nün girmemek için büyük gayret gösterdiği II. Dünya Savaşı’na, 23 Şubat 1945’te kendi isteğiyle katılarak Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etti. Türkiye, II. Dünya Savaşı’na askeri anlamda katılmamış olmakla birlikte bu topyekûn savaşın etkilerini derinden hissetti. İsmet İnönü’nün liderliğinde ince bir denge politikası izleyen Türkiye, Almanya liderliğindeki Mihver Devletleri ile Müttefiklerin Türkiye’yi de ittifaklarına katma gayretlerine rağmen kendini savaşın dışında tutmayı başardı. Ancak savaşın kaderinin belli olduğu 1944 yazında Müttefiklerle anlaşmaya yönelerek, Almanya ve Japonya ile tüm diplomatik ve ekonomik ilişkilerini kesme kararı aldı. Ardından da, yeni kurulacak Birleşmiş Milletler’e yalnızca 1 Mart 1945 tarihine kadar Almanya’ya savaş açmış ülkelerin katılacağının kararlaştırılması üzerine, 23 Şubat 1945’te Almanya’ya savaş ilan etti.Bundan yaklaşık iki ay sonra da II. Dünya Savaşı sona erdi.

Tarihte Bugün - 24 Şubat

Tarihte Bugün - 24 Şubat

“Sanat Mükâfatları”nın ilki verildi CHP yönetimi, 1942 yılında güzel sanatları teşvik amacıyla “Sanat Mükâfatı” adı altında sistemli bir yarışma geleneği başlattı. Buna göre her yıl roman, müzik, tiyatro, şiir, resim, heykel ve mimari kategorilerinden bir veya birkaçında seçim yapılacak ve birinci gelen eser sahibine ödül verilecekti. Ödüle hak kazanacak eserlerin seçiminde herhangi bir kıstas belirlenmemişti. Eser seçimi jüri üyelerinin beğenisine göre yapılacak ve ödül, Halkevleri’nin kuruluş günü olan 19 Şubat’ı takip eden ilk pazar günü verilecekti. Sanat Mükâfatı roman kolu jürisi ilk toplantısını 20 Şubat günü yaptı. Jüri başkanlığına Halit Ziya Uşaklıgil, kâtipliğine de Ahmet Muhip Dıranas ve Behçet Kemal Çağlar seçilmişti. Hakkı Tarık Us, Yahya Kemal Beyatlı, İbrahim Alaattin Gövsa, Nurettin Artam, Hüseyin Cahit Yalçın, Ferit C. Güven, M. Şekip Tunç, Nasuhi Baydar, Vedat Nedim Tör, Nurulluh Ataç, İsmail Hakkı Baltacıoğlu, Ahmet Kutsi Tecer, Kadri Yörükoğlu, Mustafa Nihat Özön, İsmail Habib Sevük, Sabahattin Eyüboğlu, Suut Kemal Yetkin, Behice Boran, Sabri Esat Siyavuşgil ve Fazıl Ahmet Aykaç jüri üyeleriydi. Yapılan seçimde Yakup Kadri...

Tarihte Bugün - 25 Şubat

Tarihte Bugün - 25 Şubat

Gülsün (Toker) Bilgehan doğdu Mevhibe ve İsmet İnönü’nün torunlarından Gülsün Bilgehan, 25 Şubat 1957’de Ankara’da doğdu. Özden-Metin Toker çiftinin ilk çocuğu olarak dünyaya gelen Gülsün Bilgehan’ın çocukluğu Pembe Köşk’te geçti. İlk ve ortaöğrenimini başkentte tamamladıktan sonra Paris Siyasal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Bölümü’nü bitirdi. Çeşitli gazetelerde yazı dizileri kaleme aldı; Bilkent Üniversitesi öğretim üyeliği, İnönü Vakfı Başkan Yardımcılığı, 22’inci, 24’üncü ve 26. dönem Ankara Milletvekilliği, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (AKPM) ve Batı Avrupa Birliği (BAB) Asamblesi Türk Delegasyonu Üyeliği yaptı. Avrupa Konseyi’nin parlamentosunda Kadın-Erkek Fırsat Eşitliği ile Eşitlik ve Ayrımcılıkla Mücadele Komisyonu Başkanlığı görevlerinde bulundu. Anneannesi Mevhibe Hanım’ın gözüyle, Kurtuluş Savaşı’nı, Cumhuriyetin kuruluşunu ve ilk yıllarını anlattığı iki ciltlik “Mevhibe” kitabı ile İstanbul Birleşik Kadın Örgütleri "Yılın Kadın Yazarı" ve "Abdi İpekçi Ödülü"nü aldı. 7 Haziran ve 1 Kasım 2015 genel seçimlerinde, CHP’den Ankara Milletvekilliğine yeniden seçildi. 22 Kasım 2015’te, CHP’li tüm...

Tarihte Bugün - 26 Şubat

Tarihte Bugün - 26 Şubat

İsmet Paşa, Aralov’la görüştü Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Ankara Büyükelçisi Semyon İvanoviç Aralov, diplomatik yeteneğe sahip bir istihbarat uzmanı olarak geldiği Milli Mücadele Ankara’sını 1923 Nisan’ında terk ettiğinde Lozan Konferansı hâlâ devam ediyordu. Aralov, İsmet Paşa ile Lozan arifesinde 26 Şubat 1923’te yaptığı görüşmeye büyük önem vermişti. Çünkü İsmet Paşa’ya göre Ruslar, Karadeniz’in ve Rusya’nın emniyetini Boğazlar’ın tespit edilecek statüsüne bağlıyorlardı. Bu nedenle, Türkiye’nin Lozan’da izleyeceği politikayı ve Boğazlar için nasıl bir çözüme razı olacağını anlamaya çalışıyorlardı. Boğazlar üzerinde İngiltere’nin muhtemel hesaplarını bozmak ve Boğazlar’ı savaş gemilerine karşı kapalı tutmak, en çok üzerinde durdukları hususlardı. Kendi güvenliklerini, bu şekilde Boğazlar üzerinde sağlanacak mutlak Türk hâkimiyetine bağlı sayıyorlardı. Aralov bu görüşmelerde, hükümetinden aldığı talimat üzerine, Rusya’nın Lozan Konferansı’na ilgili bir devlet olarak katılmasını sağlamak için Türkiye’den destek dahi istemişti. Elbette Türkiye’nin Rusya adına böyle bir talepte bulunması kabul edilebilir bir istek...

Tarihte Bugün - 27 Şubat

Tarihte Bugün - 27 Şubat

Amanullah Han’a harçlık İsmet İnönü, meşhur Defterler’ine 27 Şubat 1930 tarihinde düştüğü notta, Ankara’ya ziyarette bulunan Afganistan Emiri Amanullah Han’a Cumhurbaşkanı Atatürk’ün teklifiyle 300 Sterlin ve 2.000 TL harçlık verildiğini söylüyor. 1 Sterlin, o tarihlerde 10 TL ediyor. Genç Türkiye, uluslararası alanda ilk anlaşmasını 1 Mart 1921’de Moskova’da Amanullah Han’ın yönetimindeki Afganistan’la imzalamıştı. Afganistan, Cumhuriyet kurulduktan sonra da Türkiye’ye büyük ağabey gözüyle bakmış, Amanullah Han da Atatürk devrimlerinin etkisinde kalarak ülkesinde bazı ıslahatlara girişmişti. Amanullah Han ilk kez 1928 Mayıs’ında Türkiye’ye gelmiş ve Mustafa Kemal’in konuğu olmuştu. Ancak ülkesine döndükten sonra yasama reformu ve kadınlara siyasi haklar tanınması gibi yeni tasarıları açıklayınca mollaların tepkisine yol açtı. Kasım 1928’de patlak veren ayaklanma sonucunda bir kabile lideri tarafından devrildi ve Afganistan’dan ayrılmak zorunda kaldı. Sonraki yaşamını sürgünde geçiren Amanullah Han, Türkiye’yi ilk ziyaretinden yaklaşık on ay sonra yeniden Ankara’ya geldi. Değerbilir Atatürk, devrik kralı yine aynı yerde, istasyonda karşıladı ve...

Tarihte Bugün - 28 Şubat

Tarihte Bugün - 28 Şubat

Adolf Hitler’den İnönü’ye mektup ve İnönü’nün cevabı İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya Devlet Başkanı Adolf Hitler, 28 Şubat 1941 tarihinde Büyükelçi Von Papen aracılığıyla Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’ye bir mektup gönderdi. O sırada Avrupa’yı kasıp kavuran Alman orduları Fransa dahil kıtanın büyük kısmını işgal etmiş ve Romanya’dan geçerek Balkanlar’a doğru ilerlemişti. Türkiye, bir işgal ihtimaline karşı Trakya’da çok yoğun savunma önlemleri almıştı. Türk Genelkurmayı, İstanbul’un boşaltılması dahil her türlü senaryoyu masaya yatırmıştı. Bu hazırlıkları takip eden Hitler, gönderdiği mektupta “Sizin ülkenize saldırmayacağım,” şeklinde sözlü bir güvence veriyor, ancak bu güvencenin arkasına bir de gözdağı ekliyordu: “Türk hükümeti bizi bu tutumumuzu değiştirmeye mecbur edecek önlemler almaya yönelmezse...” Hitler’in bu mektubuna İsmet İnönü’nün 12 Mart 1941’de verdiği yanıt da aynı nazik üslupla Türkiye’nin Almanya aleyhine bir tutum içinde olmadığını belirtiyor ve aşağı yukarı aynı ifadelerle bir gözdağı içeriyordu: “Alman hükümeti, Türk hükümetini, bu tutumunu değiştirmeye mecbur edecek önlemler almaya...