İNÖNÜ
VAKFI
İnönü Vakfı, Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşı, Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci Cumhurbaşkanı ve büyük devlet adamı İsmet İnönü'nün anısını yaşatmak; ondan kalan belge ve eşyaları toplayıp korumak, araştırmacıların yararlanacakları duruma getirmek ve bunları gelecek nesillere aktarmak amacıyla 22 Şubat 1983'te kurulmuştur ve merkezi Ankara'dadır.
Cumhuriyetimizle özdeş ikinci isimdir İsmet İnönü.
Şevket Süreyya Aydemir'in deyimiyle "Tek Adam" Atatürk'ten sonra, "İkinci Adam"…
Atatürk'ün en yakın silah ve çalışma arkadaşı, Kurtuluş Savaşı'nın İnönü kahramanı, Lozan'ın usta diplomatı, CHP Genel Başkanı, Cumhuriyetimizin ilk başbakanı, Atatürk'ten sonra ikinci Cumhurbaşkanımız, bir dönemin "milli şef"i, çok partili demokrasi denemesinin mimarı, sonra ana muhalefet lideri…
Çok sevdiği ulusunun kısa ve sıcak betimlemesiyle, "İsmet Paşa"…
Ya "insan" yanı?
Sevgi dolu bir aile babası…Onulmaz bir öğenme tutkunu…Sanata duyarlı, 50 yaşından sonra viyolonsel dersi alacak ölçüde bir müziksever. En devamlı ve iyi konser dinleyicisi…
Ata binen bir sportmen…Bilardo meraklısı, satranç ustası bir salon adamı…Yeşil tutkunu, merakını çam cinsleri uzmanlığına kadar götüren bir çevreci…
HALA HİSSEDİLEN BOŞLUK
Türkiye ortalamasına göre uzun bir ömür yaşadı İsmet İnönü…
25 Aralık 1973'te 89 yaşında hayata gözlerini kapadığında,Türk siyasal yaşamında, aradan geçen 25 yıla karşın hala hissedilen bir boşluk doğuyordu.
Yaşamının 48 yılından anılarla bezeli Pembe Köşk başta olmak üzere, ailesine ve ulusuna bir "tarih" miras bırakmıştı İsmet Paşa…
Bu "tarih"e sahip çıkmak öncelikle ailenin göreviydi…
Cumhuriyet
öncesinde, 1916'da İstanbul'da evlendiği İsmet İnönü'yle 57 yıl boyunca
mutlu, verimli bir yaşamı paylaşan Mevhibe İnönü artık Pembe Köşk'te anılarıyla
başbaşaydı. Oğulları Erdal (1926) ve Ömer (1924) ile çocukları Hayri ve
Eren zaman zaman geliyorlardı. Kızı Özden ise hep yanındaydı. Torunları
Gülsün ve Nurperi ile Güçlü, Mevhibe Hanımın dış dünyayla en canlı bağlantılarıydı.
Aile biraraya geldiğinde İsmet İnönü'nün ardından neler yapılabileceğini görüşüyordu. Ama örgütlenmeden bu işin üstesinden gelinemeyeceği anlaşılıyordu.
"GELİN, BİR VAKIF KURALIM!"
İsmet Paşa'nın ölümünün üzerinden neredeyse 10 yıl geçmiş, Türkiye'de siyaset 12 Eylül 1980'de askeri darbeyle kesintiye uğramıştı. Demokrasiye yeniden geçiş ve yeni partilerin kurulması aşamasında İnönü adı bu kez fizik profesörü Erdal İnönü'yle gündeme geliyordu.
Erdal İnönü, tarihsel bir kişinin oğlu olarak, Sosyal Demokrat Halkçı Parti'nin kurulup örgütlenmesi için göreve çağrılıyordu.
İşte, "ailenin babalarının hatırasını yaşatmak için örgütlenmesi gerektiği" fikrini de, artık günlerini İstanbul yerine Ankara'da , Pembe Köşk'te geçiren Erdal İnönü ortaya atıyordu:
"Gelin, İnönü ailesi olarak bir vakıf kuralım . "
Erdal İnönü'nün önerisi kabul görünce kollar sıvanıyordu.
"Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşı, Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci Cumhurbaşkanı, büyük devlet adamı İsmet İnönü'nün hatıralarını yaşatmak ve gelecek nesillere aktarmak maksadıyla…" diye başlayan vakıf senedi kesinleştiğinde takvimler 22 Şubat 1983'ü gösteriyordu. Senedin altında, kurucular olarak, aynı zamanda İsmet Paşa'nın yasal varisleri olan Mevhibe, Ömer, Erdal İnönü ile Özden İnönü Toker'in imzaları vardı.
İLK BAŞKAN MEVHİBE İNÖNÜ
İnönü Vakfı'nın başkanlığına Mevhibe İnönü (1897-1992) getirilmişti. Bir devlet adamı eşi olarak ülkenin sadece siyasal yaşamında değil, toplumsal yaşamında da önemli yeri olan Mevhibe İnönü, hep Cumhuriyet kadınlarına önderlik etmişti
Laik, uygar, çağdaş bir Türk kadını olarak, pek çok konuda örnek oluşturan Mevhibe İnönü, ailenin tarihinin korunması konusunda da fevkalade duyarlı davranmıştı. Aldığı notlar, sakladığı eski resimler, üniformalar, silahlar, belgeler, mektuplar, nişanlar, aksesuarlar, kısacası titizlikle koruduğu "yakın tarih" olmasa, çok sevdiği Pembe Köşk "müze-ev" kimliğiyle halkın yararına açılamazdı.
Vakfın başında bugün İnönü ailesinin DTCF İngiliz Filolojisi mezunu kızı Özden İnönü Toker (1930) bulunuyor. Özden Toker vakıfla ilgili duygularını samimiyetle bakın nasıl dile getiriyor:
"-Erdal İnönü'nün önerisi üzerine İnönü Vakfı'nı kurmaya karar verdiğimizde ne kadar heyecanlı bir işe giriştiğimizin bilincinde değildim. Benim için yepyeni bir konuydu. Zaman ilerledikçe ne kadar yararlı, olumlu ve kalıcı bir işe başladığımızı daha iyi anladım. Vakıf, hele bizimki gibi olanı, tam bir gönül işi…"
Tüzüğüne göre vakfın amaçları;
a) İsmet İnönü'den kalan her türlü anı, belge ve eşyaları toplamak, korumak, uzman ve araştırmacıların yararlanacakları duruma getirmek, gelecek nesillere ve bütün insanlık alemine aktaracak önlemleri almak,
b) İsmet İnönü'nün yaşadığı zaman aralığını kapsayan, Osmanlı İmparatorluğunun son yılları ile Cumhuriyetin kuruluşu ve yarımyüzyıllık gelişmesini içine alan dönemde Türk toplumunun siyasi, sosyal, iktisadi, kültürel, bilimsel ve teknolojik hayatını inceleyen tarihi araştırmaları özendirmek, desteklemek, ödüllendirmek, sonuçlarını yayınlamak,
c) İsmet İnönü'nün hayatı boyunca uzun süreler oturduğu, Ankara, Çankaya, Şehit Ersan Cad. No:14'deki (PEMBE KÖŞK) ile İstanbul, Heybeliada, Refah Şehitleri Cad. No:73'deki evi "İNÖNÜ MÜZELERİ" haline getirmek,
d) Öncelikle, (c) bendinde belirlenen yerlerin birinde bir "İNÖNÜ KİTAPLIĞI" kurmak, bu kitaplıktan uzman ve araştırmacıların yararlanmaları için gereken önlemleri almak,
e) Türkiye'nin başka yerlerinde kurulmuş veya kurulacak, "İNÖNÜ MÜZELERİ" veya "İNÖNÜ KİTAPLIKLARI"na mümkün olabilen yardım ve katkıları sağlamak,
f) İsmet İnönü'nün hayatı ve çeşitli dönemlerdeki çalışmaları hakkında araştırmalar yapılmasını ve bunların yayınlanmasını, Türkçe veya yabancı dillerde kitaplar yazılmasını, özendirmek, desteklemek,
g) Vakıf Yönetim Kurulunun belirleyeceği esas ve ilkeler doğrultusunda, "İNÖNÜ BURS" ve "İNÖNÜ ARMAĞANLARI" vermektir.
A) KONFERANS, TOPLANTI VE SEMPOZYUMLAR
Yerli ve yabancı devlet ve bilim adamları yazar ve sanatçıları ile İsmet
İnönü'nün yakın çalışmaları tarafından 1985'ten bu yana çeşitli konferanslar
verilmiş, çeşitli tarihlerde anma toplantıları ve sempozyumlar düzenlenmiştir.
B) SERGİ VE YARIŞMALAR
1984 yılından bu yana çeşitli yerlerde ve tarihlerde, İsmet İnönü fotoğrafları,
tabloları, karikatürleri, giysi ve üniformaları, silahları, para ve pulları
sergileri açılmıştır. İnönü Vakfı'nca 1984 yılında resim yarışması, 1984'te
tiyatro oyunu , yine 1987 yılında Laiklik konulu yarışmalar düzenlemiştir.
C) YAYINLAR
İnönü Vakfı'nca geçtiğimiz yıllarda düzenlenen konferanslardan 8 adedi
Türkçe ve bazıları hem de İngilizce olarak, İsmet İnönü'nün hayatı ise
İngilizce olarak kitapçıklar halinde bastırılmış; ayrıca Türkiye'de Lozan
konusunda ilk kez düzenlenen 25-26 Ekim 1993 tarihli "70. Yılında
Lozan Barış Antlaşması Uluslar arası Semineri" ile Dr. O. Faruk Loğoğlu
tarafından hazırlanan "İsmet İnönü and the Making OF Modern Turkey"
adlı kitaplar yayımlanmıştır.
D) KONSERLER VE MÜZİK YAPITLARI
Her yıl ölüm yıldönümlerinde Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası tarafından
İsmet İnönü anısına bir konser verilmekte, son yıllarda İstanbul, İzmir
ve Adana'daki orkestralar da aynı yolu izlemektedirler.
Besteci İlhan Usmanbaş ve Cengiz Tanç'a besteler sipariş edilmiş ve bu yapıtlar orkestralarca seslendirilmiştir.
E)MÜZE-EVLER
a)İsmet İnönü'nün 1924 yılında satın aldığı Çankaya'daki bağ evi (Pembe
Köşk), bugün yaşayan müze-ev olarak varlığını sürdürmekte, evde konferans
ve sergiler düzenlenmekte, yerleşme düzeni olduğu gibi korunmakyadır.
Pembe Köşk, resmi bayram tatilllerinde, henüz kesinleşmemiş sürelerle
, okul çocuklarının ve halkımızın ziyaretine açılmaktadır.
Pembe Köşk'ün karşısındaki 4580 metrekarelik arsa Ankara Belediyesi'ne bağışlanmış, bu alana belediye tarafından "İnönü Parkı" adı verilip, heykeltıraş Mine Sunar'a yaptırılan 4,5m. boyunda ve 3 ton ağırlığındaki İnönü Heykeli diktirilmiştir. Pembe Köşk'ün üst yanındaki 3470 metrekarelik ağaçlık alanda açık hava müzesi yapılması koşuluyla belediyeye bağışlanmış, bu alana küçük bir amfiteatr ile İsmet ve Mevhibe İnönü'nün birlikte oldukları bir heykel yerleştirilmiştir.
b) 1934 yılında satın alınan İstanbul Heybeliada'daki İsmet İnönü evi,
müze-ev olarak
1 Nisan-29 Ekim arasında halkın ziyaretine açılmakta, Adalar Vakfı ile
ortaklaşa etkinlikler düzenlenmesi düşünülmektedir.
c) İsmet İnönü'nün 1884'te İzmir'de doğduğu ev Org. Ali Fuat Erden'in kızı Ayla Ökmen tarafından İnönü Vakfı'na bağışlanmıştır. Bakım ve onarımdan geçirilen ev, simdilik haftanın üç günü ziyarete açık tutulmakta, zaman zaman sergiler düzenlenmektedir.
 Heybeliada |
 İzmir |
d) İsmet İnönü'nün ilk okula başladığı yıllarda Sivas'ta oturduğu ev, Sivas Valiliği Özel İdare Müdürlüğü'nce 2000 yılı sonlarında bitişiğindeki arsa ile birlikte satın alınmış, 2001 yılında hızlı bir restorasyon programı uygulanarak onarılmıştır. 2002 yılında o günleri yaşatacak biçimde döşenerek, İnönü fotoğraf ve eşyalarının yanısıra yöresel etnoğrafik nesnelerin de sergilenmesi ile müze haline getirilmesi planlanmıştır.
e) Eskişehir'in İnönü ilçesinde, İnönü Savaşı'nın sevk ve komuta edildiği bina, Kültür Bakanlığı'nca üstlenilen restorasyon çalışmaları sonucunda, 1 Nisan 2001 günü "İnönü Karargah Binası ve Savaş Müzesi" olarak ziyarete açılmıştır.
 Sivas |
 İnönü |
F) KİTAPLIK, BELGELİK VE VİDEO ÇALIŞMALARI
İsmet İnönü'nün 8000'den fazla kitabı onarılıp ciltlenmiş ve bilgisayara
yüklenerek bir katalog oluşturulmuştur. İnönü fotoğraflarının ayrıştırılıp
bilgisayara yüklenmesi, eski yazı mektup ve notlarının yeni yazıya ve
günümüz Türkçesine dönüştürülmesi tamamlanmış olup, arşivlerin araştırmacılara
açılması aşamasına geçilmek üzeredir. Arşivdeki ses kasetleri ile video
görüntü kasetlerinin tümü daha uzun korunabilmeleri amacıyla CD'lere aktarılmıştır.
İsmet İnönü'nün yaşamı boyunca TBMM dışında verdiği demeç, beyanat, ve nutukların o günün basınından taranıp kitap haline getirilmesi çalışmaları sürdürülmektedir. Keza, teknolojik ve kültürel gelişmelere ayak uydurabilmek ve aynı zamanda toplumu da bilgilendirebilmek için İsmet İnönü'ye ve İnönü Vakfı'na ilişkin Web sayfası oluşturulması çalışmaları hızlandırılmış, oluşturulan sayfaların bittikçe hizmete açılması kararlaştırılmıştır.
Çalışmalar tamamlandığında oluşacak zengin belgelik, ilgilenecek araştırmacıların yararlanmasına sunulacaktır.
G) TÖRENLER
İsmet İnönü her yıl ölüm yıldönümü olan 25 Aralık günü Anıt-Kabir'de devlet
töreni ile anılmakta, aynı gün İsmet İnönü Galerisi ziyarete açılmaktadır.
Ayrıca 2. İnönü Zaferi'nin yıldönümü olan 1 Nisan günü Eskişehir ve Bilecik
Valilikleri'nce; Lozan Antlaşması'nın yıldönümü olan 24 Temmuz günü Trakya
Üniversitesi, İnönü Vakfı ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarınca; Mudanya
Ateşkesi'nin yıldönümü olan 11 Ekim günü Mudanya Kaymakamlığı'nca anma
törenleri düzenlenmekte; "Anıtkabir İsmet İnönü Galerisi", İnönü'deki
"İnönü Şehitliği" ve "İnönü Karargah Binası ve Savaş Müzesi",
Mudanya'daki "Mutareke Evi Müzesi", Edirne'deki "Lozan
Anıtı ve Müzesi" bu törenlere katılanlarca ziyaret edilmektedir.
 11 Ekim 1922. Mudanya Ateşkes Antlaşmasını imzalayanlar: Gen. Charpy (Fransa), Gen. Harington (İngiltere), Korg. İsmet ve Gen. Monbelli (İtalya). |
 24 Temmuz 1923: Lozan Antlaşması imzalanıyor. |
Tüm bu etkinlikler İnönü Vakfı'nca düzenlenmekte ya da desteklenmekte
ve izlenmektedir.