Mayıs

Tarihte Bugün - 1 Mayıs

Tarihte Bugün - 1 Mayıs

İnönü, 1 Mayıs kutlamalarını Kızıl Meydan’da izledi Türkiye ile Sovyetler arasında Kurtuluş Savaşı yıllarında başlayan dostluk ilişkileri sonraki yıllarda da devam etti ve siyasi ilişkiler de aynı paralelde gelişti. 1929 Aralık’ında ve 1931 Kasım’ında dönemin Sovyet Dışişleri Bakanı Litvinov’un Ankara’ya, 1930 Eylül’ünde Türk meslektaşı Tevfik Rüştü Bey’in Moskova’ya gitmesi, bu gelişmenin bir göstergesiydi. 1929 yılında dünya ekonomik krizinin yol açtığı mali zorluklar ve sanayi tesislerinin kurulması konusunda Sovyetler Birliği’nden yardım alma arzusu, Başbakan İnönü’nün 25 Nisan-10 Mayıs 1932 tarihleri arasında Sovyetler Birliği’ne geniş bir ziyaret yapmasıyla sonuçlandı. İnönü’nün bu ziyareti neticesinde Rusya’dan 8 milyon dolarlık kredi alınması hususunda mutabakata varıldı. Ayrıca ziyaret, planlı döneme hazırlık açısından da yarar sağladı. Sovyet Rusya’dan gelen bir teknik heyetin desteğiyle 1934’te Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlandı.

Tarihte Bugün - 2 Mayıs

Tarihte Bugün - 2 Mayıs

CHP, 1954 Seçimleri’nde yenilgiye uğradı 2 Mayıs 1954 tarihinde yapılan Türkiye genel seçimlerinde CHP büyük bir yenilgiye uğradı ve Demokrat Parti tüm yurtta oyların yüzde 57,5’ini kazandı (bu oy oranına şimdiye kadar başka hiçbir parti ulaşamamıştır). Seçimler neticesinde DP 490 milletvekilliği kazanırken, CHP yüzde 35 oy ile sadece 31 milletvekili çıkarabildi. TBMM’nin yeni döneminde Celal Bayar yeniden Cumhurbaşkanı seçildi, hükümeti ise Adnan Menderes kurdu. 1954 yenilgisi CHP içinde huzursuzluğa yol açtı. 26 Temmuz’daki 11. Kurultay’da tüzükte önemli değişiklikler yapılırken İnönü Genel Başkanlığa, Gülek de Genel Sekreterliğe seçildi.

Tarihte Bugün - 3 Mayıs

Tarihte Bugün - 3 Mayıs

İlk bakanlar kurulu TBMM'nin açılışından sonra 3 Mayıs 1920 tarihinde milletvekilleri arasından ilk bakanlar kurulu oluşturuldu. O zaman ki kabul edilen esaslara göre TBMM başkanı aynı zamanda hükümetinde başkanıydı. TBMM Başkanı olan Mustafa Kemal aynı zamanda hükümetinde başkanı olma özelliği taşıyordu. Bakanlar kurulunun üyeleri Şer'iye Vekili (Din İşleri Bakanı) Mustafa Fehmi Efendi, Müdafaa-i Milliye Vekili (Milli Savunma Bakanı) Fevzi Paşa (Çakmak), Hariciye Vekili (Dış İşleri Bakanı) Bekir Sami Bey (Kunduk), Maliye Vekili (Maliye Bakanı) Hakkı Behiç Bey (Koryürek), Nafia Vekili (Bayındırlık Bakanı) İsmail Fazıl Paşa, İktisat Vekili (Ekonomi Bakanı) Yusuf Kemal Bey (Tengirşek), Adliye Vekili (Adalet Bakanı) Celalettin Arif Bey, Dahiliye Vekili (İç İşleri Bakanı) Cami Bey (Başkut), Maarif Vekili (Milli Eğitim Bakanı) Dr. Rıza Nur Bey, Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili (Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı) Adnan Bey (Adıvar) ve Erkan-ı Harbiye'i Umumiye Vekili (Genelkurmay Başkanı) İsmet Bey (İnönü) olmuştu.

Tarihte Bugün - 4 Mayıs

Tarihte Bugün - 4 Mayıs

Topkapı Olayları patlak verdi CHP lideri İsmet İnönü, 4 Mayıs 1959’da İstanbul’a geldiğinde Topkapı surları girişinde önce Trafik Müdürü Celal Kosova tarafından durduruldu, daha sonra Demokrat Partililerin saldırısına uğradı. Yetersiz olan güvenlik kuvvetleri bu durum karşısında aciz kalırken, Binbaşı Kenan Bayraktar’ın emriyle askerler olaya müdahale etti ve İnönü’nün arabasının önünü açtı. Darbenin ardından 2 Aralık 1960-17 Nisan 1961 tarihleri arasında Yassıada’da görülen davalarda, aralarında Celal Bayar, Adnan Menderes, bakanlar ve milletvekillerinin de olduğu 60 sanık İsmet İnönü’ye suikast düzenlemek amacıyla halkı kışkırttıkları gerekçesiyle yargılandı. Davada 43 sanık beraat ederken, 17 sanık hapse mahkûm edildi.

Tarihte Bugün - 5 Mayıs

Tarihte Bugün - 5 Mayıs

CHP’de bir dönemin sonu 1960’lı yıllar, CHP’nin “Ortanın Solu” kavramıyla kendine yeni bir saf belirlediği ve sosyal demokrat kimliğini öne çıkarttığı yıllardı. Fakat, “Ortanın solu, Moskova yolu” sloganıyla CHP’nin yeni çizgisini yerden yere vuran Adalet Partisi, 1965 seçimlerini açık farkla kazandı. Bu yenilginin ardından CHP içinde ortaya çıkan çekişmelerden Ecevit sivrilerek çıktı ve 24 Ekim 1966 tarihindeki 18. Kurultay’da Genel Sekreter seçildi. Bu tarihten sonra Ecevit ve İnönü sık sık karşı karşıya geldiler. Bir yandan partinin bütünlüğünü korumaya çalışırken, bir yandan da CHP’nin yeni çizgisini oluşturmada kıyasıya bir rekabete giriştiler. İnönü, 5 Mayıs 1972’de düzenlenen 5. Olağanüstü Kurultay’da yaptığı konuşmada, “Kurultayın toplanmasına neden olan anlaşmazlık, hem benim hem Bülent’in birlikte görev almasıyla çözülemez,” dedi. Ecevit ise Kurultay’da yaptığı konuşmasında, İnönü’yü denge politikası izlemekle suçladı. 7 Mayıs’ta yapılan güven oylamasında Ecevit yanlısı Parti Meclisi, 498’e karşılık 709 oy ile güvenoyu aldı. Bunun üzerine, adı CHP ile özdeşleşmiş bir lider olan İsmet İnönü, 33 yıl, 4 ay, 11 günün...

Tarihte Bugün - 6 Mayıs

Tarihte Bugün - 6 Mayıs

Ankara Devlet Konservatuarı açıldı Ankara Devlet Konservatuvarı, Ankara’da Hacettepe Üniversitesi’ne bağlı müzik ve sahne sanatları okuludur. Cumhuriyetin ikinci yılında Ankara’da müzik öğretmeni yetiştirilmesi amacıyla “Musiki Muallim Mektebi” açılmasını takiben, Atatürk’ün direktifleriyle müzik ve sahne sanatlarının gelişmesi için, Milli Eğitim Bakanlığı bir konservatuvar kurmak istedi. Bu amaçla 1934 yılında, Berlin’de öğrenci müfettişi olan Cevat Dursunoğlu görevlendirildi. 1935 yılında ünlü müzikolog Prof. Paul Hindemith ile anlaşma yapıldı. Bu anlaşmaya göre Hindemith, Türkiye’de müzik kurumlarının yeniden yapılandırılması işlerinde danışman olarak incelemelerde bulunup, konservatuvarın kuruluş esaslarına dair bir rapor verecekti. Hindemith, 6 Nisan 1935 yılında yurdumuza gelerek, bir yıl ara ile iki incelemede bulundu. Bu incelemeler sonucunda konservatuvarın; serbest müzik okulu (konservatuvar), öğretmen yetiştiren okul (Musiki Muallim Mektebi) ve tiyatro okulundan oluşmasına karar verildi. Konservatuvarın tiyatro ve opera bölümünü kurması için de Almanya’dan Prof. Carl Ebert getirildi. Konservatuvar önce Musiki Muallim Mektebi bünyesinde açıldı. 6-12 Mayıs 1936...

Tarihte Bugün - 7 Mayıs

Tarihte Bugün - 7 Mayıs

Fethi Okyar öldü Mustafa Kemal’in, “Büyük günlerin adamıdır” diye tanımladığı Fethi Okyar, 63 yaşındayken, 7 Mayıs 1943’te vefat etti. Fethi Okyar, en kibar sanılan insanların bile bazen son derece kabalaşabildiği ortamlarda, İngiliz mizahına sahip bir centilmen çizgisinden asla ayrılmadı. Siyaset hayatında, Atatürk’e yakınlığının sunduğu fırsatları tam olarak kullanabildiği söylenemez. Ne başbakanlık denemesi, ne de Serbest Fırka macerası uzun soluklu olabildi. En önemli başarısı, belki de Serbest Fırka’yı, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın akıbetine uğramaktan korumasıydı. Diğer yandan Paris ve Londra Büyükelçiliği görevlerinde esas yerini buldu. Atatürk ölünceye kadar onunla yakınlığı bozulmadan devam etti.

Tarihte Bugün - 8 Mayıs

Tarihte Bugün - 8 Mayıs

Başbakan İsmet İnönü, Paris’te İngiltere Kralı VI. George’un 12 Mayıs 1937 günü gerçekleştirilen taç giyme törenine katılan dünya liderleri arasında Başbakan İsmet İnönü de vardı. İsmet İnönü, Londra’ya gitmeden önce Paris’te Türk-Fransız ilişkileri üzerine görüşmelerde bulundu. 8 Mayıs’ta Paris’e varan ve büyük ilgiyle karşılanan İsmet İnönü şerefine Fransız Başbakanı M. Leon Blum’un verdiği öğle yemeğine, Paris Büyükelçisi Suad Davaz ve Fransa Dışişleri Bakanı M. Delbos da katılmıştı. Davetin ardından iki başbakan bir saat kadar özel olarak görüştüler. Londra ziyareti sonrasında yeniden Paris’e dönerek görüşmelerine devam eden İnönü’nün bu temaslarının, özellikle gündemde olan Hatay meselesi üzerinde büyük etkisi olacağı ve bu sayede yakın zamanda bir Türk-Fransız-Suriye anlaşmasıyla meselenin çözüme bağlanacağı umudu gazetelere yansıyordu. Başbakanın Paris ziyaretini Fransız gazeteleri de yakından izlediler. Le Petit Parisien gazetesi yaptığı haberde, bu temasların Türk-Fransız ilişkilerini olumlu etkileyeceğini yazıyordu: “Dirijanlarımız yeni Türkiye’nin bu kadar yetkili bir devlet adamıyla yapılacak bu temastan ancak pek ziyade...

Tarihte Bugün - 9 Mayıs

Tarihte Bugün - 9 Mayıs

Atatürk’ün katıldığı son kurultay CHP’nin 4. Kurultayı, 9 Mayıs 1935’te Ankara’da toplandı. Atatürk’ün katıldığı bu son kurultayda partinin adı “Cumhuriyet Halk Fırkası”ndan “Cumhuriyet Halk Partisi”ne çevrildi. Yapılan tüzük değişikliğiyle parti ile hükümetin kaynaştırılması yoluna gidildi. Genel Başkan Vekili İsmet İnönü’nün yayımladığı genelgeyle İçişleri Bakanı parti yönetim kuruluna alındı ve genel sekreterlik görevi verildi. Parti il başkanlıklarına ise il valileri getirildi. 1937 Kurultayı’nın bir diğer neticesi de, 1931 yılında parti programına giren “Altı Ok”un, anayasaya “Türkiye devleti, cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve devrimcidir” şeklinde eklenmesi oldu. Ancak bu değişiklikler 1939’da eski haline getirildi ve parti ile devlet birbirinden ayrılırken memurların partiye üye olmaları da yasaklandı.

Tarihte Bugün - 10 Mayıs

Tarihte Bugün - 10 Mayıs

CHP Taksim Mitingi’ndeki kalabalık seçimlere yansımadı CHP’nin 9 Mayıs 1950’de Taksim’de düzenlediği mitinge katılım epey yüksekti. İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Fahrettin Kerim Gökay’ın toplanan kalabalığa bakarak, “İşte Paşam İstanbul!” demesinin yankıları, 10 Mayıs 1950 tarihli iç ve dış basında deprem gibi yaşandı. Altı gün sonra yapılan seçimleri CHP, bu kalabalığa rağmen ağır bir yenilgiyle kaybetti ve 27 yıllık iktidarından oldu. Halk arasında içkiyle mücadelesi ve Yeşilay Başkanlığıyla tanınan ve ufak tefekliğinden ötürü “Küçük Vali” lakabıyla anılan Fahrettin Kerim Gökay da, 1950 seçimlerinden sonra Demokrat Parti’ye geçti.

Tarihte Bugün - 11 Mayıs

Tarihte Bugün - 11 Mayıs

“Milli Şef” unvanı kaldırıldı 1946 seçimleri öncesinde CHP, toplumun her kesiminden ilgi gören DP’ye karşı çeşitli seçim taahhütlerinde bulunmanın yanı sıra parti yapısında da değişikliklere gitti. 10-11 Mayıs 1946’da yapılan Olağanüstü Kurultay’da İnönü’nün “Milli Şef” ve “Değişmez Genel Başkan” unvanları kaldırıldı. Bunun yerine parti başkanının 4 yıllığına seçilmesi kabul edildi. Ayrıca hükümeti denetlemek amacıyla kurulmuş olan Müstakil Grup, çok partili sisteme geçildiği için kaldırıldı.

Tarihte Bugün - 12 Mayıs

Tarihte Bugün - 12 Mayıs

Atatürk ve İnönü Ankara Kız Lisesi’nde Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal’in, Başbakan İsmet İnönü ve Afet İnan’la birlikte 12 Mayıs 1934 günü ziyaret ettiği Ankara Kız Lisesi, Atatürk’ün talimatıyla 11 Ekim 1923 tarihinde 79 öğrenciyle eğitim-öğretime başlamıştı. Ancak okul mevcudunun hızla artmasıyla okul geçici bir süreliğine şimdiki Anafartalar Lisesi’nin bulunduğu yere, 1930 yılında da Türk Ocağı yakınlarında inşa edilen kendi binasına taşınmıştı. Binanın projesini, Alman Mimar Ernst Arnold Egli çizmişti. Ankara Kız Lisesi’nin kurulduğu yıllarda okul için bir de marş bestelenmişti. Marşın bestesi İstiklal Marşı’nın bestecisi Zeki Üngör’e, güftesi de Faruk Nafiz Çamlıbel’e aitti: “İnkılabın güneşi parlıyor alnımızda,Biz yarının fecrini bildiren yıldızlarız.Karanlık asırları aşarak biz bu hızla,Bir ufuktan bir ufka nur taşıyan kızlarız.Bize iman veriyor hür vatanın hür sesi,Yaşasın genç Türkiye, yaşasın Kız Lisesi.” Okulun yetiştirdiği öğrencilerden biri de, İsmet İnönü’nün kızı Özden Toker’dir.

Tarihte Bugün - 13 Mayıs

Tarihte Bugün - 13 Mayıs

İtilaf Devletleri, Boğazlar’ı tarafsız bölge ilan etti İtilaf Devletleri’nin 3 Yüksek Komiseri, 13 Mayıs 1921’de, Boğazlar’ın tarafsız bölge olduğunu kararlaştırdılar. Böylece burada sadece İngiliz, Fransız ve İtalyan askerleri bulunabilecek, Türk ve Yunan askerleri bu alan içinde çarpışamayacaklardı. İtilaf Devletleri’nin bir yıl kadar sonra, 28 Temmuz 1922 tarihinde Yunanlıların İstanbul’u işgal etme isteğine karşı çıkması ve gerekirse bunu silah gücüyle engelleyeceklerini bildirmeleri, Milli Mücadele diplomasisinin başarı hanesine yazılacak olaylardandır.

Tarihte Bugün - 14 Mayıs

Tarihte Bugün - 14 Mayıs

İlk gerçek seçimle DP iktidara geldi Türkiye’de ilk serbest parlamento seçimlerinin 14 Mayıs 1950’de yapılmasına karar verilmişti. İnönü, arkadaşlarına şöyle diyordu: “İşte demokratik sisteme girdik. Seçimler olacak; seçimlerde dövüşeceğiz, candan dövüşeceğiz... Ama seçimler bir defa bittikten sonra laf yok. Millet kimi seçerse, onlar dört yıl vazife görecek. Yeniden seçim devresine girdikten sonra tekrar dövüşeceğiz.” 1950 Seçimleri Türkiye’de yeni bir dönemin de başlangıcı oldu. Bu seçimler sonucunda CHP iktidarı dönemi sona ererken, Demokrat Parti dönemi başladı. 1950 seçimlerine “gizli oy açık sayım” ilkesini benimseyen, seçimlere yargı denetimini getiren yeni bir yasayla gidildi. Aday esaslı blok oy sisteminin uygulandığı 1950 Seçimleri’nde, seçmenler oylarını boş bir kâğıda istediği adayların isimlerini yazarak kullanabildikleri gibi, basılı oy pusulalarındaki adaylar üzerinde de istediği değişikliği yapma hakkına sahipti. Dolayısıyla seçmenler aynı anda birden fazla partinin adayına oy verebiliyor, karma bir liste oluşturabiliyordu. Seçim sonucunda DP 416, CHP 69, bağımsızlar 1, Millet Partisi de 1 milletvekili çıkarmıştı.

Tarihte Bugün - 15 Mayıs

Tarihte Bugün - 15 Mayıs

Akis yayın hayatına başladı Metin Toker’in, Batı’da yayımlanan haftalık siyasal dergilere benzer bir anlayışla haftalık olarak yayımladığı Akis dergisi, 15 Mayıs 1954’de yayın hayatına başladı. 31 Aralık 1967’ye kadar kesintisiz şekilde yayımlanan dergi, Türk basınındaki haftalık haber-siyaset dergilerinin ilk örneğiydi. İlk başlarda tarafsızlığını koruyan Akis, zamanla giderek CHP çizgisine yönelince DP’nin baskısıyla karşılaştı. Metin Toker, iktidara yönelttiği sert eleştiriler yüzünden sık sık yargılandı, bazılarında hapse girdi. Bir yazısında Devlet Bakanı Mükerrem Sarol’a hakaret ettiği gerekçesiyle 1957’de 7 ay 23 gün hapis cezasına çarptırıldı. 1960 Nisan’ında da Akis kapatıldı. Tahkikat Komisyonu’nun basına uyguladığı baskı nedeniyle dergi, 27 Mayıs’tan sonra yeniden yayına başladığında askeri müdahaleyi destekleyen bir tavır sergiledi. Bu dönemde büyük ölçüde tiraj artışı sağlayan dergiyi Metin Toker, Cüneyt Arcayürek, Kurtul Altuğ ve Süleyman Ege yönetiyordu. Mümtaz Soysal, Doğan Avcıoğlu ve İlhami Soysal gibi önemli yazarlar da derginin kadrosunda yer almıştır.

Tarihte Bugün - 16 Mayıs

Tarihte Bugün - 16 Mayıs

Seçim sonrası oğuldan babaya teselli mektubu 16 Mayıs 1950 / Salı “Sevgili Babacığım, Dün sabah erkenden Ömer’in çoğunluğu kaybettiğimizi bildiren telgrafını aldım. Akşam gazetelerinde biraz havadis vardı. Malatya’dan seçildiğinizi, fakat genel sonucun 150’ye karşı 300 civarında olduğunu yazıyordu. Geçmiş olsun. Ne kadar ihtiyatlı beklenmiş olursa olsun, gene bir şok tesiri yapmıştır herhalde. Umarım şimdiye kadar hepsi geçmiş, neşeniz yerine gelmiştir. Teferruattan haberim yok tabii. Bir haberde seçimlerin gayet muntazam geçtiğini, büyük bir çokluğun seçimlere katıldığını okudum, çok sevindim. Asıl başarı bu. Netice itibariyle memleketimizde demokrasi olduğunu dünyaya ispat edecek kesin olay, düzgün, hadisesiz bir iktidar partisi değişmesi geçirmekti. Bunu yapabilmek, bu seçimlerin hakikatte en büyük zaferimizi ilan ettiği anlaşılacak. Gerisinin ne ehemmiyeti var, canınız sağ olsun. Bir defa da muhalefet liderliğini tecrübe etmek mukaddermiş demek. Bunun da başka bir tadı olacak herhalde. Memlekete hayırlı olsun. İnşallah Demokrat Parti iktidarı bir duraklama devresi olmaz, yürümekte olduğumuz ilerleme yolunda sendelemeyiz. Yeni Kamutay ne zaman toplanıyor acaba; o zamana...

Tarihte Bugün - 17 Mayıs

Tarihte Bugün - 17 Mayıs

Başbakan İnönü sayesinde gazeteciler de müzeyi ücretsiz gezdi Kurban Bayramı’nın birinci günü Ankara Orduevi’ni ziyaret ettikten sonra Eskişehir’e giderek Hava Kuvvetleri Karargâhı’nı teftiş eden Başbakan İsmet İnönü, daha sonra 17 Mayıs 1962 günü Konya’ya geçti. Konya’da bir bayram günü geçirmeyi tasarladığını söyleyen İnönü, Hava Kuvvetleri’nin fors olarak kullandığı “Selçuk Kartalı”nın orijinal kabartmasının bulunduğu İnce Minare Müzesi’ni de gezdi. Daha sonra da Mevlana Müzesi’ni ve kentteki diğer tarihi eserleri ziyaret eden İnönü, böylece Ankara’nın siyaset havasından uzak bir gün geçirdi. Kendisini izleyen gazetecilerin en çok dikkatini çeken nokta ise, İnönü’nün kendi ücretinin yanında beraberindekilerin de (gazeteciler dahil) müze giriş ücretlerini bizzat ödemesiydi. İnönü’nün o gün müzelere ödediği giriş ücreti 107 lirayı bulmuştu.

Tarihte Bugün - 18 Mayıs

Tarihte Bugün - 18 Mayıs

Turancılık faaliyetleri mercek altında CHP yönetimi, II. Dünya Savaşı’nın ilk yıllarında Turancılara karşı ılımlı bir tavır sergilediyse de, savaşın gidişatı belli olduktan sonra bu konudaki tutumunu sertleştirdi. Konservatuvar öğretmenlerinden Sabahattin Ali’nin ırkçı-Turancı hareketin liderlerinden Nihal Atsız’ı dava etmesiyle başlayan mahkeme süreci, Turancılık meselesinin bir anda toplumda da yaygın şekilde tartışılmaya başlamasına yol açtı. Davalar sırasında çıkan olaylar üzerine hükümetin 18 Mayıs’ta yayımladığı resmi bildiri, Turancılara karşı tutum değişikliğini açıkça gösteriyordu: Bunlar [Turancılar] masum gençlerin temiz milliyetçilik ve vatanseverlik duygularını istismar ederek genç nesil arasında kendilerine taraftar toplamakta ve bu suretle hedeflerine ulaşmak için devamlı ve sistemli bir faaliyet sarf etmekte ve memlekete zararlı ideolojilerini tahakkuk ettirmek yolunda çalışmaktadırlar. Bu bildiriden bir gün sonra, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün 19 Mayıs bayramı nedeniyle yaptığı konuşmada söylediği, “Türk milliyetçisiyiz, fakat memleketimizde ırkçılık prensibinin düşmanıyız” sözleri de, devlet yönetiminin bu konudaki yaklaşımının bir...

Tarihte Bugün - 19 Mayıs

Tarihte Bugün - 19 Mayıs

İsmet İnönü, Time dergisinin kapağında Türk Kurtuluş Savaşı’nın 22. yıldönümünde, 19 Mayıs 1941 tarihli Time dergisinde yeniden bir Türk boy gösteriyordu: İsmet İnönü. Nazi ordularının Fransa’yı ve Balkanlar’ı ilhak ettiği bir ortamda İsmet İnönü’ye yönelik bu ilginin nedeni, aslında Türkiye’nin Nazi ordularının yeni hedefi olacağına dair beklentilerdi. Zaten aynı nedenle Türkiye’de seferberlik ilan edilmiş, Alman işgaline karşı Trakya’da ciddi hazırlıklar yapılmıştı. Fakat tüm dünyanın gözleri Türkiye’ye dönmüşken Nazi ordusu, şaşırtıcı bir manevrayla Türkiye yerine Sovyetler Birliği’ne saldırdı ve böylece Türkiye’nin durumuna ilişkin tüm spekülasyonları boşa çıkardı. Türk-Alman Saldırmazlık Paktı 18 Haziran 1941’de imzalandıktan sadece birkaç gün sonra Almanlar, Rusya’ya karşı Doğu Cephesi’ni açtılar.

Tarihte Bugün - 20 Mayıs

Tarihte Bugün - 20 Mayıs

Mustafa Kemal’in İsmet Bey’e verdiği sicil Kurtuluş Savaşı’ndan önce kısa süren çalışma arkadaşlığı, Mustafa Kemal’de İsmet Bey hakkında çok olumlu bir kanaat uyandırmaya yetmişti. Bunun kanıtı, İsmet Bey için 20 Mayıs 1917’de Diyarbakır’dan şifre telgrafla Kafkas Orduları Grubu Komutanlığı’na gönderdiği sicildir. Mustafa Kemal, Albay İsmet’i övgü dolu sözlerle söyle değerlendiriyordu: “Ciddi, faal, düşüncesi gayet açık ve yüksek fikirli. Maiyetine ve savaş döneminin durumuna ve ruhsal değişkenliklerine hâkim. İyi bir görüş yeteneğine ve olayları süratle algılamaya sahip. Kolordunun her türlü ihtiyacını düşünme ve sağlamaya çalışmaktan bir an geri kalmaz ve muvaffak olur. Askerliğe ilişkin değerlendirmesi güzel ve kapsamlı. Doğru ve duraksamadan karar verebilmekte. Cesur ve kişisel kararlarıyla hareket etme yeteneğine sahiptir. Orduda ve memlekette göstereceği önemli vatan görevlerinde ve hizmetlerinde kendisinden büyük hizmetler beklenir. Ordu komutanlığım zamanında önemli askeri olaylar meydana gelmemişse de, sahip olduğu güç ve seçkin nitelikler kendisinin en önemli hareketler esnasında da başarılı olacağı inancını vermiştir. Pek önemli bir ahlaka ve...

Tarihte Bugün - 21 Mayıs

Tarihte Bugün - 21 Mayıs

Talat Aydemir idam edildi 20 Mayıs 1963 gecesi başlamasına rağmen, bastırıldığı günün tarihiyle “21 Mayıs Darbesi” olarak tanınan teşebbüsün parolası, Başbakan İnönü’nün “Genç Harbiyelileri aldatanlar var,” sözüne karşı slogan olarak üretilen “Harbiyeli Aldanmaz”dı. Teşebbüsün lideri olan Kara Harp Okulu Komutanı Talat Aydemir, kendisine aşırı derecede güvenen ve niyetini de kimseden saklamayan bir subaydı. Talat Aydemir, daha önce de 22 Şubat 1962 günü bir darbe teşebbüsünde bulunmuş, ancak özel afla bağışlanmıştı. Aydemir, 21 Mayıs teşebbüsünde ise kan döktüğü için bu sefer idamdan kurtulamadı ve 5 Temmuz 1964 günü cezası infaz edildi. Bununla birlikte, Aydemir’in yarım kalan darbe girişimini devam ettirebilecekleri endişesiyle Kara Harp Okulu’nun iki devresi askerlikten uzaklaştırıldı ve Harbiye’deki eğitim süresi 2 yıldan 4 yıla çıkarıldı. Uzaklaştırılan 1.459 Harbiyeli için ise teselli olarak üniversitelerde kontenjan açıldı. Bu öğrencilerden bazıları sonradan milletvekili de oldular.

Tarihte Bugün - 22 Mayıs

Tarihte Bugün - 22 Mayıs

Babadan oğula cevap İsmet İnönü, oğlu Erdal’dan gelen 16 Mayıs 1950 tarihli seçimlere ilişkin mektubu son Bakanlar Kurulu toplantısında okudu ve sonra oğluna 22 Mayıs tarihinde şu yanıtı yazdı: “Sevgili Erdalım, Şimdi mektubunu aldık. İlk duyguların. Ne kadar iyi yürekli, filozofik ve ahlaklı yazıyorsun. Teşekkür ederim. Seninle bir daha iftihar ettim... Seçimi fena nispette kaybettik… Niçin kaybettik? İnsaflı, insafsız bin bir sebebi var. Fakat en başta geleni değişiklik arzusudur. Bu da milletlerin hem masum, hem tabii bir arzularıdır. En sıkıntılı zaman, kaybolmuş bir seçimden sonra geçen bir haftadır. Şimdi bu bitti. İki gün sonra yeni cumhurbaşkanı ve hükümet seçilecektir. Saat 18.30’da da ben, yeni cumhurbaşkanını tebrik edeceğim. Bu bir hafta, çok şükür sarsıntısız geçmiştir. Beş seneden beri, politikacılar benim için nasıl bir düşmanlık havası yaratmaya çalıştılar, bilirsin. Seçimin neticesini alır almaz her yerden bize karşı sempati duyulmaya çalıştı. Hatta yanlış bir şey yapıldığı hissinin halkta göründüğünü söyleyenler bile var. Bunların ehemmiyeti yalnız bir noktadadır; o da İnönü ailesine karşı düşmanlık telkini muvaffak olmamıştır;...

Tarihte Bugün - 23 Mayıs

Tarihte Bugün - 23 Mayıs

CHP’nin 12. Kurultay’ı yapıldı 21 Mayıs 1956 tarihinde yapılan CHP 12. Kurultay’ı, Genel Sekreter Kasım Gülek’in “tartışılmaz ikinci adamlığının” yara aldığı bir kongre oldu. Gülek, İnönü ile çatışmasına rağmen 880 oyla tekrar Genel Sekreterliğe seçildi, ancak Parti Meclisi seçimlerinde istediği olmadı. Zira, 7 ayrı listenin çekiştiği seçimlerde, Gülek muhalifleri de Parti Meclisi’ne girmeyi başardı. İsmet İnönü, 1.021 delegenin 1.020’sinin oyunu alarak tekrar Genel Başkan oldu. CHP tarihinin en renkli ve en birikimli Genel Sekreteri olan Kasım Gülek, önce Robert Kolej’i bitirdi. 1928’de Paris’teki ünlü École libre des sciences politiques’ten diploma aldıktan sonra Columbia Üniversitesi’nde iktisat dalında doktorasını tamamladı. Rockefeller Vakfı bursuyla daha sonra Keynes’in de öğrencisi olduğu Cambridge Üniversitesi’nde İktisat ve Maliye Bölümlerinde öğrenim gördü. Berlin ve Hamburg Üniversitelerinde doktora sonrası çalışmalar yaparak hukuk alanında da eğitimini tamamlayan ve 7 yabancı dile hâkim olduğu söylenen Gülek, Türk siyasetine popülizmi getiren isimdi. Yakup Kadri onun için ‘‘egzantrik’’ tanımını yapıyor, Metin Toker ise biraz...

Tarihte Bugün - 24 Mayıs

Tarihte Bugün - 24 Mayıs

Sultanahmet Mitingi Yunan birliklerinin 15 Mayıs’ta İzmir’e çıkması Türkiye’nin birçok yerinde gösterilerle protesto edildi. O güne kadarki en büyük mitingler ise Sultanahmet Meydanı’nda gerçekleştirildi. Elliden fazla cemiyetin katkısıyla 23 Mayıs 1919 günü gerçekleştirilen ilk Sultanahmet Mitingi, kentin o güne kadar görmediği bir kalabalığa sahne oldu. “Türk hürdür, esir olamaz”, “Müslüman ölmez ve öldürülemez” gibi pankartların açıldığı mitingde, işgali protesto için Türk bayrakları siyah tüllerle örtüldü; Sultanahmet Camii önündeki kürsü de siyah bezlerle kaplandı. Halide Edip (Adıvar) Hanım’ın bu kürsüden yaptığı konuşma, mitinge katılanlar üzerinde derin bir tesir yarattı: Kardeşlerim, evlatlarım! Ruhu göklerde olan yedi yüz senelik şanlı tarihimiz bu minarelerden bugün Osmanlı tarihinin faciasını izliyor. Bu muazzam, bu tarihi meydanda, zafer alayları tertip eden ecdadımızın ruhu bizi seyrediyor. Dünyaların öbür ucuna at süren namağlup Müslüman tarihinin bedbaht bir kızıyım. Bugün de dünkü kadar kahraman ve talihsiz Türk milletinin anasıyım. Millet namına, ecdadımızın bizi seyreden ruhlarına yemin ediyorum. Bugün kolları kesilmiş olan...

Tarihte Bugün -  25 Mayıs

Tarihte Bugün - 25 Mayıs

Muhalefet lideri olarak siyasete dönüş Atatürk’ün ölümü üzerine 11 Kasım 1938’de TBMM tarafından Cumhurbaşkanlığına seçilen İsmet İnönü, bu görevini 12 yıl sürdürdü. Ancak 14 Mayıs 1950 genel seçimlerinde CHP’nin DP karşısında bozguna uğraması üzerine cumhurbaşkanlığından ayrıldı ve ana muhalefet partisi genel başkanı olarak siyasal yaşamına geri döndü. İnönü’nün, CHP Genel Başkanlığı’nı fiilen yürütmeye başlaması nedeniyle hazırlanan bildiri, 25 Mayıs tarihli gazetelerle kamuoyuna şöyle duyuruldu: “Cumhurbaşkanlığı vazifesinin sona ermesi üzerine CHP Genel Başkanlığını fiilen üstlendiğimi memlekete ilan ederim. Bizim partimiz bu memleketi ilerletmek, yükseltmek, kuvvetlendirmek idealleri üzerine kurulmuş, bu idealleri tatbik etmiş ve vatanımızın insaniyet ve medeniyet ailesinde kıymetli bir varlık olduğunu göstermesine hizmet etmiştir. Şimdi üzerimize düşen iktidarı denetlemek vazifesinde aynı idealleri takip edeceğiz ve müdafaa edeceğiz. Vatanımızda dirlik düzenliğin muhafazası ve vatanımızın bütünlüğünün korunması bizim için, bütün parti düşüncelerinin ve siyaset cereyanlarının üstündedir.”

Tarihte Bugün - 26 Mayıs

Tarihte Bugün - 26 Mayıs

1919’da İsmet Bey, kurtuluş için karamsar İsmet İnönü’nün defterinin Mayıs 1919’ına ait son sayfasında, şu tarihsiz not göze çarpar: “Mayıs, karanlık günler. İzmir’i Yunanlılar işgal etti. Yayılıyorlar. Kesin çöküşten bahsolunuyor. İstanbul’dan bizi çıkarıyorlarmış. Mukavemet yok. İmkân yok. Hükümette o fikir de yok!” Bu karamsar sözler, genç albayın kurtuluş için gerçekten ümitlerinin sönmeye başladığını ortaya koyuyordu. İsmet Bey, İstanbul’da olduğu için bu ümidin Anadolu’da nasıl yeşermekte olduğunu belki biraz geç fark edecek, fakat zamanı geldiğinde o dirilişin yanında yer alarak yeni Türkiye’nin doğuşuna adım adım tanıklık edecekti.1919’da İsmet Bey, kurtuluş için karamsar

Tarihte Bugün - 27 Mayıs

Tarihte Bugün - 27 Mayıs

27 Mayıs Darbesi Türkiye Cumhuriyeti tarihinde gerçekleşmiş ilk askeri darbedir. Ayrıca 27 Mayıs Askeri Müdahalesi, 27 Mayıs İhtilali ya da 27 Mayıs Devrimi olarak da anılır. 1950 yılında iktidara gelen Demokrat Parti’nin ülkeyi gitgide bir baskı rejimine ve kardeş kavgasına götürdüğünü ileri süren Türk Silahlı Kuvvetleri içerisindeki bir grup subay, 27 Mayıs 1960 günü ülke yönetimine el koydu. 37 subaydan oluşan Milli Birlik Komitesi, bu harekât ile Anayasa ve TBMM’yi feshetti, siyasi faaliyetleri askıya aldı ve Cumhurbaşkanı Celal Bayar ile Başbakan Adnan Menderes başta olmak üzere birçok Demokrat Partiliyi tutuklattı. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Rüştü Erdelhun, İstiklal Savaşı kahramanlarından Ali Fuat Paşa ve Kore gazisi Tahsin Yazıcı da tutuklananlar arasındaydı. Yeni durumda ülkenin yönetimini Milli Birlik Komitesi üstlenmiş, Cemal Gürsel de Milli Birlik Komitesi’nin başına getirilmişti. Darbeden sonra hemen yeni bir anayasa hazırlanması için hazırlıklara başlandı. Diğer taraftan Türk Silahlı Kuvvetleri’nde büyük bir tasfiyeye girişildi. Kapatılan DP’nin önde gelen yöneticileriyle birlikte cumhurbaşkanı ve hükümet üyeleri de Yassıada’da yargılanmaya...

Tarihte Bugün - 28 Mayıs

Tarihte Bugün - 28 Mayıs

Bülent Ecevit doğdu CHP’nin tarihsel gelişimi içinde köşe taşlarından biri olan, dolayısıyla İsmet İnönü’nün siyasi hayatında da kritik bir rol oynayan Bülent Ecevit, 28 Mayıs 1925’te İstanbul’da doğdu. Robert Kolej’den mezun oldu ve 1946 yılında okul arkadaşı Rahşan Hanım’la hayatını birleştirdi. Çevirmenlik ve gazetecilik yaptı. 1950 yılında Ulus gazetesinde çalışmaya başladı ve bir dönem gazetenin yöneticiliğini yaptı. Daha sonra Amerika’ya giderek bir süre orada gazetecilik ve araştırmalar yaptı. Ecevit’in siyaset hayatına adım atması, 1957 erken seçimleri sırasında oldu. Kâmil Kırıkoğlu’nun önerisi CHP Genel Sekreteri Kasım Gülek’in desteğiyle milletvekili adayları arasına girdi. İsmet Paşa’nın, “Kimdir bu Bülent, hele bir dursun!” itirazlarına rağmen, Ankara Milletvekili olarak Meclis’e adım attı. Sonraki süreçte, Milli Birlik Komitesi’ne karşı yürüttüğü kampanya ile dikkatleri üzerine çekti. Bu kampanyanın da büyük etkisiyle Milli Birlik Komitesi dağıtıldı ve aralarında Alpaslan Türkeş’in de bulunduğu “radikal kanat” görevinden uzaklaştırıldı. Ecevit, 1961 yılında kurulan hükümete Çalışma Bakanı olarak girdi ve sonraki iki...

Tarihte Bugün - 29 Mayıs

Tarihte Bugün - 29 Mayıs

Beşinci CHP Büyük Kurultayı Atatürk’ün girişimiyle 1935 yılında yapılan seçimlerde, CHP dışında bazı bağımsız milletvekillerinin de TBMM’ye girmesi sağlanmıştı. Ancak gerçek anlamda bir bağımsız grubun kurulması, Milli Şef döneminde gerçekleşti. Bu dönemde, 3 Nisan 1939 tarihine kadar sayıları 21’i bulmuş olan bağımsız milletvekillerinden bir muhalefet oluşturulması gündeme geldi. Bu amaçla, 29 Mayıs 1939 tarihinde, Beşinci CHP Büyük Kurultayı’nda parti tüzüğünde değişiklik yapıldı ve hükümeti eleştirmek üzere, “Müstakil Grup” (Bağımsız Grup) adı altında, İnönü’ye bağlı bir muhalefet grubu kuruldu. 5. Kurultay’da Müstakil Grup’u oluşturacak 21 milletvekili seçildi. Grup başkanı, partinin değişmez Genel Başkanı İsmet İnönü’ydü. Başkanvekilliğine de Ali Rana Tarhan getirilmişti. Müstakil Grup’un yönetim kurulunda Ali Rıza Türel, Fuat Sirmen, Hüsnü Kitapçı gibi milletvekilleri yer aldı. Parti ve meclis çalışmalarında bağımsız davranmaları öngörülen Müstakil Grup üyeleri partinin grup toplantılarına katılacak, ama görüş bildiremeyecek ve oy kullanamayacaklardı. Fakat diğer taraftan Meclis’te CHP Grubu’nun aldığı kararlara uyma...

Tarihte Bugün - 30 Mayıs

Tarihte Bugün - 30 Mayıs

İsmet Paşa’nın İtalya gezisi 1919-1922 yılları arasında Türkiye’nin işgalinde yer alan İtalya, işgalciler arasında kuşkusuz “en kibar” olanıydı. Teoride “düşman”, pratikte “dost” gibi davranan İtalya, Lozan Antlaşması’nı onaylayan ilk Avrupa devleti olarak da Türklerin takdirini kazanmıştı. Ancak Kurtuluş Savaşı’nı takip eden dönemde İtalya’nın Akdeniz’de izlediği yayılmacı siyaset, Mussolini yönetimindeki bu ülkeyi Türkiye için bir risk haline getirmişti. 1920’li yılların sonunda İtalya, sürpriz bir hamleyle Doğu Akdeniz’deki etki alanını genişletmeye yönelik olarak Türkiye ile ittifak yapmak istediğini açıkladı. Bunun sonucu olarak da 30 Mayıs 1928’de iki ülke arasında “Tarafsızlık, Uzlaşma ve Adli Çözüm Antlaşması” imzalandı. Ardından, Başbakan İsmet Paşa’nın İtalya’ya bir ziyaret yapması planlandı. 1932 yılında gerçekleştirilebilen bu ziyaret, 24 Mayıs’ta başladı ve 30 Mayıs’ta sona erdi. İsmet Paşa’ya gezide Mevhibe Hanım, Tevfik Rüştü Bey (Aras), Recep Bey (Peker) ve Roma Elçisi Vasıf Bey (Çınar) eşlik ediyordu.İsmet Paşa, ziyareti sırasında İtalya Kralı Vittorio Emanuele, Başbakan Benito Mussolini, Dışişleri Bakanı Dino...

Tarihte Bugün - 31 Mayıs

Tarihte Bugün - 31 Mayıs

Churchill’den İnönü’ye seçim mesajı Çanakkale Savaşları sırasında İngiliz Hükümeti’nde Bahriye Nazırı olarak görev yapan ve İtilaf Devletleri açısından başarısızlıkla sonuçlanan Gelibolu Harekatı’nı planlayan Winston Churchill, İsmet İnönü ile II. Dünya Savaşı sırasında da yakın ilişki kurmuştu. Bu kez İngiltere Başbakanı olarak görev yapan Churchill, Türkiye’yi savaşa sokmak amacıyla İsmet İnönü ile Adana ve Kahire’de iki kez bir araya gelmişti. Churchill, 14 Mayıs 1950’de Türkiye’de yapılan seçimlerin ardından CHP’nin muhalefete düşmesi nedeniyle, 31 Mayıs tarihinde Londra’dan şu mektubu gönderdi: “General İnönü’ye, Aziz Generalim, Her ne kadar benim Türk politika işlerine karışmaklığım doğru olmayabilirse de Türkiye’nin mukadderatına riyaset ettiğiniz uzun devrenin kapanmış olduğunu şahsen büyük bir teessür duyarak okumuş bulunuyorum. Bana öyle geliyor ki tarih, General olarak kazandığınız zaferlerden başka, Türk Cumhuriyeti’ni İkinci Cihan Harbi’nin vahim tehlikeleri içinden nasıl sıyırıp geçirdiğinizi ve aynı zamanda Mustafa Kemal tarafından sert mücadelelerle kurulmuş olan liberal ve müterakki hükümet sistemini nasıl muhafaza...